برو به محتوای اصلی

سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

من کجام؟ اینجا کجاست؟

در کجا بریم می‌تونید در مورد هر موضوعی سوال کنید، به سوالای بقیه جواب بدید و تجربتون رو به اشتراک بگذارید!

مینا صبری
مینا صبری، تورلیدر ایرانگردی و چهانگردی

همیشه تو ذهنم دوست داشتم یه زمانی به همدان سفر کنم که همراه با اساتیدم باشم تا بتونم بهترین استفاده‌رو از اطلاعاتشون ببرم.

دکتر نوری یکی از بهترین باستان‌شناسان ایران به همراه استاد ساسان تو این سفر همراهمون بودند
دکتر نوری یکی از بهترین باستان‌شناسان ایران به همراه استاد ساسان تو این سفر همراهمون بودند

 بارها به غارعلیصدر سفر کرده بودم و زیبایی‌هاشو دیده بودم ولی تجربه‌ی سفر به همدان و روستاهای زیبای اطرافش‌رو نداشتم. تا اینکه شهریورسال 97همراه یکی از بهترین اساتید باستان‌شناسیمون دکتر نوری عزیز به ملایر و همدان‌ سفر کردیم.

پیشنهاد من به تمام اهالی سفر اینه که علاوه بر سفرهای طبیعت‌گردی‌ای که میرن، همراه با لیدرهای فرهنگی به سایت‌های تاریخی ایران زیبامون که بسیاری از اونها ثبت جهانی یا ثبت ملی شدن سفر کنن و راجع به تاریخ ایران بیشتر اطلاعات کسب کنند...

سفر ما از جاده‌ی قم به سمت ملایر آغاز شد. تو مسیر از جاذبه‌های گردشگری شهر قم و جمکران اطلاعاتی دادن. اینکه قم پایتخت هشت‌هزارساله‌ی ایرانه و تنها استانی‌ست که تنها از یک شهر تشکیل شده. به غیر از امامزاده‌ها و زیارتگاه‌هایی که تو شهر قم از اهمیت بسیار زیادی برخورداره میتونیم از مهمترین آثار باستانی و میراث فرهنگی استان قم به مجموعه بناها و مسجد چهل دختران، خانه حضرت امام خمینی، مسجد امام حسن عسگری، بازار و تیمچه بزرگ قم، مقابر گنبد سبز، خانه یزدان‌پناه و خانه شادقلی‌خان نام برد.

خانه‌ی تاریخی زند خانه‌ای ست بازمانده از اواخر عصر قاجار در دل قم که معماری اصیل ایرانی‌رو به نمایش درآورده. خانه زند که امروزه به موزه‌ی مردم‌شناسی شهرت داره در مرکز بافت قدیمی شهر قم (محله گذرقلعه) در کوچه‌ی بسیار باریکی قرار داره.

خانه‌ی تاریخی زند
خانه‌ی تاریخی زند
خانه‌ی زند در محله‌ی قدیمی قم به نام گذر قلعه قرار داره
خانه‌ی زند در محله‌ی قدیمی قم به نام گذر قلعه قرار داره

خانه یزدان‌پناه هم در یکی از محله‌های قدیمی شهر قم به نام محله باغ پنبه در نزدیکی بازار کهنه که قدیمی‌ترین محل داد و ستد شهر قم می‌باشد، قرار دارد. در این عمارت که متعلق به اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل پهلوی‌ست شما شاهد معماری برجسته خانه‌های ایرانی خواهید بود. موزه هنرهای سنتی قم در محله قدیمی باغ پنبه قرار داره و نمونه‌هایی از آثار هنری ارزشمند و آداب و رسوم مردم قم در آن موجوده.

خانه‌ی تاریخی یزدان‌پناه
خانه‌ی تاریخی یزدان‌پناه
این عمارت مربوط به اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل پهلوی‌ست.
این عمارت مربوط به اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل پهلوی‌ست.

مسیرمون‌رو ادامه دادیم به سمت بروجرد. شهری شلوغ و پر از زندگی. از کنار بازارهای قدیمی و تودرتوی بروجرد گذشتیم. بوی شیرینی‌های محلی و ادویه‌جات و دمنوش‌های مختلف مشاممون‌رو نوازش میداد. از دور گلدسته‌های مسجد جامع بروجرد خودنمایی می‌کرد. به سمت مسجد جامع رفتیم و کنار درب قدیمی مسجد توقف کردیم. کتیبه‌ای که در بالای درب قدیمی مسجد قرار دارد مربوط به سال 1022هجری قمری و فرمانی‌ست که شاه عباس اول صفوی در مورد ساخت مسجد داده.

سر در مسجد جامع بروجرد
سر در مسجد جامع بروجرد
فرمان شاه عباس اول صفوی در مورد ساخت مسجد
فرمان شاه عباس اول صفوی در مورد ساخت مسجد

وارد فضای گنبدخانه می‌شیم که زمانی شبستان بوده اما در گذر ایام تغییراتی در آن صورت گرفته و ستون‌ها حذف شده. مسجد مربوط به دوره‌ی سلجوقی و یا حتی قبل‌تر از آن بوده. محرابی که در سمت قبله‌ی مسجد قرار داره مربوط به دوره‌ی قاجار هست که بر روی کتیبه‌ای کوفی ساخته شده...

سقف زیبای مخروطی شکل مسجد
سقف زیبای مخروطی شکل مسجد
منبر قدیمی مسجد
منبر قدیمی مسجد
محراب قجری مسجد
محراب قجری مسجد

به سمت مناره‌های مسجد حرکت می‌کنیم و دو کتیبه در سمت راست و چپ می‌بینیم که داستان ساخت مناره‌های این مسجد‌رو نشون میده.

مناره‌های زیبای مسجد
مناره‌های زیبای مسجد
تزئینات لاجوردی بر روی گنبد
تزئینات لاجوردی بر روی گنبد
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

سمت راست حیاط پله‌های کوچک و راهروهای باریک مارو به سمت شبستان مسجد هدایت می‌کنه، فضایی در زیر زمین، با ستون‌های منظم و در یک خط ایستاده و هوایی خنک و دلپذیر...

شبستان مسجد
شبستان مسجد

از مسجد جامع بروجرد تا بقعه‌ی امامزاده جعفر حدود یک ربع راهه. از دور بقعه‌ی زیبای امامزاده جعفر که از نوادگان امام موسی کاظم(ع) بودند بصورت برج بلندی خودنمایی می‌کنه...

مدل پوشش این گنبد به صورت "رک ارچین" هست به معنای گنبد نردبانی یا پلکانی که در زمان برف و باران کمترین ماندگی‌رو در فضای بام دارد. برف و باران راحت به پایین میریزه و به بنا آسیبی وارد نمی‌کنه.

پوشش گنبد امامزاده جعفر به صورت پلکانی
پوشش گنبد امامزاده جعفر به صورت پلکانی
آینه‌کاری‌های داخل مقبره
آینه‌کاری‌های داخل مقبره

به سمت ملایر حرکت می‌کنیم. در مورد وجه تسمیه‌ی ملایر دو نظریه وجود دارد: یکی اینکه "ملا" به معنی خانه و "آیر" به معنی "آگر" که در فرهنگ آریایی به معنی آتش است، یعنی خانه‌ی آتش. این نظریه به این دلیل بوده که درروزگاران دور در این منطقه آتشکده‌های بسیاری وجود داشته.

و وجه تسمیه‌ی دیگر: "ملا" را به معنای خانه و "آیر" را از آریایی‌ها گرفتند به معنای خانه‌ی آریایی‌ها.

به سمت تپه‌ی تاریخی نوشیجان، بین همدان و ملایر میریم. ابتدا از ماکت‌ها و عکس‌های قدیمی‌ای که در زمان حفاری از شهر نوشیجان بدست آمده بود بازدید کردیم و پس از پیمودن مسافتی به شهر کاهگلی نوشیجان رسیدیم.

تپه‌ای 37متری که دژی از دوران مادها در آن ساخته شده. در زمان حمله‌ی دشمن این شهر به عمد ترک می‌شه، تمام اشیارو با خودشون میبرن بغیر از شی‌ای‌ نقره‌ای که در جایی مدفون شده بوده و همین شی جواب بسیاری از سوالات باستان‌شناسان در دوره‌های بعدی بود.

شهر را با لاشه سنگ پر می‌کنند و مردم شهررو ترک می‌کنند.

نمایی از تپه‌ی باستانی نوشیجان
نمایی از تپه‌ی باستانی نوشیجان
نمای بیرونی بنا
نمای بیرونی بنا

دیوارهای خشتی و بلند نوشیجان مارو میخکوب کرده بود. بنایی متعلق به دوران مادها که متشکل از انبارها و سیلوهای گندم، آتشکده و مهرکده‌.

تمام دالان‌ها از طریق این قوس‌ها به هم راه داشتند.
تمام دالان‌ها از طریق این قوس‌ها به هم راه داشتند.
و ما محو صحبت‌های استاد
و ما محو صحبت‌های استاد

آتشکده مکانی‌ست روحانی‌ که باید با درنگ وارد این فضای مقدس شد. در قسمت ورودی اتاق‌های انتظار و اتاق‌هایی جهت تعویض لباس و پاکیزه کردن بدن وجود داشته و پس از گذشتن از این محوطه وارد قسمت اصلی آتشکده میشویم که به صورت نیمه چلیپایی(صلیبی) ساخته شده.

توضیحات معبد مرکزی نوشیجانپنجره‌هایی که در بدنه‌ی معبد قرار داشته و به پنجره‌ی کور معروف است

نمای کلی نیایشگاه نوشیجان
نمای کلی نیایشگاه نوشیجان
تزئینات داخل آتشکده
تزئینات داخل آتشکده
اتاق انتظار 
اتاق انتظار 

آتشدان در قسمتی وسط آتشکده یافت می‌شود و رسم و رسوم هخامنشیان آنطور بوده که فضای آتشکده را مسقف نمی‌کردند و به نوعی این مکان قدیمی‌ترین آتشکده‌ی ایرانیان محسوب می‌شود.

المان‌های داخل آتشکده
المان‌های داخل آتشکده
محل قرار دادن آتش
محل قرار دادن آتش

از فضای آتشکده خارج می‌شیم و به عبادت‌گاه‌های مهری‌ میرسیم، فضاهای دستکندی با پلکان‌های متعدد که مهرپرستان برای پرستش مهر این فضاها را می‌ساختند و به قسمت صخره‌های زمین راه داشته و مهر آنجا پرستش می‌شده.

در دوران‌های دور دیواره بلند بوده و قسمتی از کف که سنگ قرار داده شده قبلا ستون بوده
در دوران‌های دور دیواره بلند بوده و قسمتی از کف که سنگ قرار داده شده قبلا ستون بوده
مهرپرستان مهر را در انتهای این دالون می‌پرستیدند
مهرپرستان مهر را در انتهای این دالون می‌پرستیدند

از فضای زیبا و جادویی نوشیجان تپه پایین میرویم و من سخت در فکر گذشتگان ورخدادهایی که تو این شهر عظیم افتاده. اندکی استراحت می‌کنیم و به سمت روستای زیبای ورکانه برای اقامت شب حرکت می‌کنیم.

اندکی استراحت در پایین تپه‌ی نوشیجان
اندکی استراحت در پایین تپه‌ی نوشیجان

دم‌دمای غروب بود که به همدان رسیدیم و مستقیم به سمت روستای ورکانه رفتیم. از جاده‌های پرپیچ و خم سرسبز و از کوچه باغ‌های روستای ارزانفود گذشتیم. از آخرین پیچ جاده که گذر کردیم منظره‌ی غروب آفتاب بر روی سد زیبای اکباتان تصویر بسیار چشم‌نوازی‌رو به وجود آورده بود.

غروب زیبای سد اکباتان
غروب زیبای سد اکباتان

روستای ورکانه روستایی سنگی و بعنوان نگین روستاهای همدان‌ست. این روستا قدمتی حدود 400 سال دارد، یکدست سنگی‌ست و در جنوب‌شرقی همدان قرار دارد.

روستای ورکانه مجموعه‌ای از چند محله که هرکدام از چندین واحد همسایگی و مسکونی تشکیل شده و در محله درب مسجد که قدیمی‌ترین محله‌ی روستای ورکانه‌ست مسجد، حمام و مخابرات قرار داره. در محله‌ی کردها که در شرق روستای ورکانه و ورودی‌ آن قرار داره، تنها مدرسه‌ی روستا واقع شده و خرمن جا که به محله خرمنی معروفه در این محله قرار داره. محله عباس‌آباد سومین محله‌ی این روستاست که به غیر از نونوایی و یک آسیاب، کاربری دیگری در اون قرار نداره.

کوچه‌پس‌کوچه‌های روستای ورکانه
کوچه‌پس‌کوچه‌های روستای ورکانه
خانه‌های سنگی روستا
خانه‌های سنگی روستا

در روستای ورکانه مثل بقیه‌ی روستاهای استان، ریش‌سفیدان جایگاه خاصی دارن و در زمانهای قدیم نظام تصمیم‌گیری و قدرت بر اساس ارباب رعیتی بوده. در اون زمان نقی خان قراگوزلو، خان روستا بوده و بعد از اون دخترش ارباب و حاکم روستا شده.

زندگی روستایی و نعمت آب
زندگی روستایی و نعمت آب

ابتدای روستا اقامتگاه تمام سنگی ما قرار داشت که کوله‌هارو داخل اقامتگاه گذاشتیم و شروع کردیم به قدم زدن داخل روستا.

اقامتگاه ما در روستای ورکانه
اقامتگاه ما در روستای ورکانه

کوچه‌های سنگ‌فرش شده و دیواره‌های پوشیده شده با سنگ و خونه‌های سنگی جذابیت خاصی به این روستا داده.

کوچه‌های سنگفرش
کوچه‌های سنگفرش
بوی نان و عطر زندگی از هر خونه‌ای میومد
بوی نان و عطر زندگی از هر خونه‌ای میومد
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
خانه‌های مسکونی قدیمی
خانه‌های مسکونی قدیمی
بازی‌های کودکانه
بازی‌های کودکانه

نزدیک به تاریک شدن هوا بود و گروه گروه گله‌های گوسفندرو میدیدیم که به سمت آغل‌های خود حرکت می‌کردند.

غروب روستا و حرکت دسته‌جمعی گوسفندان به سمت آغل
غروب روستا و حرکت دسته‌جمعی گوسفندان به سمت آغل
کودکان روستا
کودکان روستا

خانه باغ‌های روستا پر بود از درختان گردو و سیب و خانه‌های سنگی بین درختان میوه جلوه‌گری می‌کردند.

انتهای روستا اصطبل و قلعه‌ی مهری خانوم،(مری لیلی قراگوزلو نوه امیر طومان قراگوزلو دختر نقی‌خان قراگوزلو)  قرار داشت که در اواخر دوره‌ی قاجار بنا شده. اصطبل بزرگی که روزی روزگاری بیش از 50 اسب اصیل ایرانی در آن تیمار و نگهداری می‌شدند.

از زندگی مهری خانوم واسمون تعریف کردند که تمام عمر و جوانی خود را برای اسب اصیل ایرانی گذاشت تا ثابت کند بسیاری از اسب‌هایی که امروزه به نام اسب عرب معروفند، اسب‌های اصیل ایرانی‌ای بودند که در زمان جنگ به سپاه اعراب رفتند و امروزه به نام اسب عرب ازشون اسم برده میشه.

در دوره‌ی پهلوی مهری خانوم اسب‌های اصیل ایرانی‌رو در همه جای ایران شناسایی می‌کردند و با احترام به این اصطبلی که به هزینه‌ی خودشون ساخته بودند میاوردند. چقدر جای این افراد امروزه خالی‌ست.

به سمت اصبطل مری‌لیدی
به سمت اصبطل مری‌لیدی
مکانی برای تیمار اسب‌های اصیل ایرانی
مکانی برای تیمار اسب‌های اصیل ایرانی
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

پروفسور توفیق موسیوند هم در روستای ورکانه‌ی همدان به دنیا اومده. پروفسور موسیوند مخترع قلب مصنوعی، امکان تشخیص پزشکی از راه دور و تنظیم و معالجه‌ی قلب، تعیین DNA انسان توسط اثر انگشت و 14 اختراع پزشکی دیگه‌ست که عالی‌ترین مقام علمی جهان‌رو از انجمن سلطنتی کانادا و انگلستان بدست آورده.

کوچه‌ی پروفسور توفیق موسیوند
کوچه‌ی پروفسور توفیق موسیوند


اون شب یکی از بی‌نظیرترین شب‌های زندگی من در زیر آسمون پرستاره‌ی ورکانه بود و صبح هنگام بعد از خوردن صبحانه به سمت همدان حرکت کردیم و بازدیدمون‌رو از اولین پایتخت شهرنشینی ایران زمین یعنی هگمتانه شروع کردیم...

شهر تاریخی هگمتانه
شهر تاریخی هگمتانه

تپه‌ی تاریخی هگمتانه وسعتی حدود 40 هکتار داره که در شمال شرقی همدان قرار داره و این گنجینه‌ی عظیم باستانی آثاری از دوران مختلف تاریخی‌رو در خود به یادگار داره.

با برداشت‌های اولیه‌ای که باستان‌شناسان و پژوهشگران انجام دادند آثار دوران تاریخی به خصوص دوره ماد، هخامنشی و اشکانی‌رو در این محوطه پیدا کردند. و همچنان به دنبال شهر گمشده‌ی هگمتانه هستند که آیا این مکان همان هگمتانه‌ی گمشده است یا خیر؟

افراد زیادی مطالعاتی در هگمتانه انجام دادند، مثل آقای فوسی که یک قوری و هفت مجسمه‌ی برنزی بز کوهی از این منطقه پیدا کرد و تحویل موزه‌ی لوور داد و بعد از وارسی تعلق آنها به دوره‌ی مادها تایید شد. بعد از اون هم تعداد زیادی اشیای نفیس زرین و سیمین در حفاری های غیرمجاز کشف شد.

گودال‌هایی که توسط باستان‌شناسان فرانسوی حفاری شد
گودال‌هایی که توسط باستان‌شناسان فرانسوی حفاری شد

هگمتانه به معنی محل تجمع می‌باشد و از دو واژه‌ی پارسی باستان "هگمتا" به معنای گرد آمدن و پسوند اسم مکان "نا" نشکیل شده.

مهمترین ماخذ تاریخی در مورد نام هگمتانه و همدان براساس روایات هرودوت تاریخ نگار یونانی در سده‌ی پنجم پیش از میلاد بوده که میگه: دیوکس نخستین پادشاه ماد فرمان داد تا کاخی عظیم برایش بسازند و دور اون هفت حصار بنا کنند. خصارهای هفتگانه به طبقات ممتاز اجتماعی تعلق داشته و هر کدام به رنگ یکی از اجرام فلکی، به ترتیب سفید، سیاه، ارغوانی، نیلگون و نارنجی بود و کنگره‌های دوباروی داخلی با ورقه‌های سیمین و زرین پوشانده شده بود.

این باروها برای مراقبت از کاخ و گنجینه فرمانروا بود و مردم عادی می‌بایست خانه‌های خود را بیرون از دیوارها می‌ساختند.بعد از انقراض دولت ماد و تاسیس دولت هخامنشی، هگمتانه همچنان به عنوان پایتخت سیاسی این دولت مورد توجه بود.

در دوره‌های سلوکی، پارت، ساسانی و دوره‌های اسلامی نیز هگمتانه از شهرهای مهم به شمار می‌رفت.

شهر زیرزمینی هگمتانه
شهر زیرزمینی هگمتانه

از محوطه‌ی هگمتانه خارج شدیم و به سمت موزه‌ی هگمتانه که در شرق این مجموعه و کنار گودال معروف فرانسویها قرار داشت حرکت کردیم. ساختمان این مکان که قبلترها مدرسه پرورش نامیده می‌شد طی تغییراتی به موزه‌ی موقت هگمتانه تبدیل شد و مجهز به آزمایشگاه شد.

اشیایی که داخل موزه‌ست به دو بخش تاریخی و اسلامی تقسیم می‌شه. در این مجموعه آثار سنگی، سفالی، استخوانی و فلزی از دوره‌های قبل و بعد از اسلام به نمایش دراومده.

کاسه‌های سفالی
کاسه‌های سفالی
سفال‌های رنگی
سفال‌های رنگی
جام نقره با نقش ۱۸ ماهی در کف
جام نقره با نقش ۱۸ ماهی در کف
پنجره‌های آینه‌کاری
پنجره‌های آینه‌کاری

در راهرو و تالار سمت راست موزه، اشیای مکشوفه از همگتانه نگهداری می‌شن. از برجسته‌ترین این آثار می‌توان به پایه ستونهای متعلق به کاخ‌های هخامنشی از جمله شالی ستون مربوط به دوران اردشیر دوم یا خط میخی، دو مهر استامپی سنگی و سر گاو از جنس سفال متعلق به دوران هخامنشی اشاره کرد.

مدل همانندسازی شده از روی کتیبه‌های گنجنامه
مدل همانندسازی شده از روی کتیبه‌های گنجنامه

مجموعه تابوت‌های سنگی و سفالی مربوط به دوره‌ی پارتیان که از میدان شیرسنگی بدست آمدند، خمره‌ها و سنگهای تزئینی با نقوش زیبا و سنگ قبرهای دوران مختلف اسلامی از شاخص‌ترین آثار کشف شده استانی می‌باشند که در سالن مرکزی و راهروی سمت چپ موزه نگهداری می‌شن.

تدفین اشکانی
تدفین اشکانی
توضیحات مربوط به تدفین اشکانی
توضیحات مربوط به تدفین اشکانی
بازسازی یک گور باستانی
بازسازی یک گور باستانی
توضیحات مربوط به عکس بالا
توضیحات مربوط به عکس بالا

بعد از گشت‌زنی در محوطه‌ی تاریخی هگمتانه به سمت مقبره‌ی استرومردخای حرکت کردیم. این اسم عجیب و غریب همیشه تو ذهنم بود و دوست داشتم بدونم که اینجا مقبره‌ی چه شخصیتی بوده... از کوچه پس کوچه‌های بازار همدان گذشتیم و به یه در کوچک رسیدیم که پیرمردی با اخم‌های درهم جلوی در منتظرمون بود. هنوز هم دلیل اینکه چرا آقای صف انقدر با توریست‌ها بداخلاقن‌رو نفهمیدم.

از راهروی باریکی رد شدیم و به محوطه‌ی حیاط رسیدیم و در سمت راست حیاط مقبره‌ی استرومردخای به چشم می‌خورد.

بنای چهارگوش با گنبد آجری که در قرن هفتم هجری قمری به دستور ارغون‌شاه مغول بر روی بنایی قدیمی‌تر ساخته شده.

سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
نمای بیرونی بقعه‌ی استر و مردخای
نمای بیرونی بقعه‌ی استر و مردخای

ورودی آرامگاه درب کوتاه سنگی‌ای بود که با کلون بازو بسته می‌شد و بدلیل ارتفاع کوتاه درب، باید خمیده وارد آرامگاه می‌شدیم که خود نوعی تعظیم بود. در ابتدای ورود، دهلیزی در جهت شمالی، جنوبی وجود داره که طولش 7متره و از وسط این اتاق یک ورودی به حرم قرار داره.

 

درب آهنی ورودی بقعه
درب آهنی ورودی بقعه
اتاق انتظار ورود به مقبره
اتاق انتظار ورود به مقبره

فضای حرم مربع شکل و دو صندوق چوبی منبت‌کاری شده با نقوش بسیار زیبا در اون دیده می‌شه. روی یکی از اونها اینطور حکاکی شده که "این صندوقها در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و قبرهای استر و مردخای در زیر آنها قرار دارد."

مقبره‌ی استر
مقبره‌ی استر
مقبره‌ی مردخای
مقبره‌ی مردخای
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

"هامان" وزیر خشایارشا، نقشه‌ی قتل عام کلیمیان ایران را در سر داشت. مردخای از این ماجرا آگاه شد و شاه را آگاه ساخت و به جهت موقعیتی که استر و مردخای در دربار داشتند، شاه جلوی این اتفاق‌رو گرفت و سبب نجات قوم کلیمی در ایران شد.

بعدها به پاس این خدمت، آرامگاه این دو تن به یکی از زیارتگاه‌های مهم کلیمیان ایران تبدیل شد.

این مکان همه ساله پذیرای زائرین کلیمی و بازدیدکنندگان زیادی از نقاط مختلف ایران و جهان است.

زائرین کلیمی همه ساله مراسم مذهبی‌شون که به جشن پوریم معروفه‌رو در این مکان اجرا می‌کنند. این مراسم اواخر اسفند و اوایل فروردین در سالروز بزرگداشت نجات کلیمیان از قتل عام، توسط استر ملکه‌ی خشایارشا و عموی وی مردخای، انجام می‌شه. مراسم بزرگداشت با دعا و نیایش، روزه گرفتن، مراسم افطار و خواندن طومار مگیلا شروع می‌شه و با دادن هدایا، دید و بازدید و بزم وشادمانی ادامه داره.

بنابر روایات مشهور تاریخی، "هدسه" دختری کلیمی بود که از جانب خشایار شا(سومین پادشاه هخامنشی) به عنوان ملکه‌ی دربار انتخاب شد و به دلیل زیبایی‌اش استر (ستاره) نام گرفت. عموی استر (مردخای)، پسر یائیر و از نژاد بنیامین و نگهبان دربار هخامنشی شوش بود. او تربیت استر را بر عهده داشت و او بود که استر را به دربار برد.

متن ده فرمان حضرت موسی به زبان فارسی
متن ده فرمان حضرت موسی به زبان فارسی
اسامی کسانی که در گذشته متولی این مقبره بودند به زبان کلیمی
اسامی کسانی که در گذشته متولی این مقبره بودند به زبان کلیمی
متن ده فرمان حضرت موسی به زبان کلیمی
متن ده فرمان حضرت موسی به زبان کلیمی


از داخل مقبره به بیرون میام و تو حیاط قدمی می‌زنم و به گنبد آجری بر فراز حرم نگاه می‌کنم. صفه یا طاقنمایی به عمق 90سانت در جنوب و شاه‌نشین زیبایی در شمال قرار داره.

در شاه‌نشین شمالی نسخه‌های کتاب آسمانی و مقدس یهود، یعنی تورات در محفظه مخصوص استوانه شکل قرار دارد و تزئینات و پارچه‌ها و چراغ‌های گوناگون دیوارهای این شاه‌نشین‌رو تزئین کرده. در دیوارهای داخلی بنا کتیبه‌های کوچک و بزرگ سنگی و گچبری‌هایی به خط عبری و آرامی قرار داره.

ساعات بازدید مقبره
ساعات بازدید مقبره

به سمت خیابان علویان حرکت می‌کنیم که به دلیل وجود گنبد زیبای علویان به این اسم معروف شده. سردر بسیار زیبای گنبد به جا مانده از دوره‌ی ایلخانی همه‌رو میخکوب کرد و مشغول عکاسی بودیم.

گنبد علویان از نظر هنر گچبری و آجرکاری از آثار ارزشمند و کم‌نظیر قرون 6 و 7 هجری قمری در شهر همدان‌ست. وضعیت ظاهری این بنا به گنبد سرخ مراغه شباهت دارد و برج‌هایی چهارگوشه اون‌رو دربرگرفتند. هرکدوم از برج‌ها دارای 5 طاق‌نمای فرورفته مثلثی به ارتفاع 5متر است که بصورت نیمی از یک ستاره‌ی هشت پر است.

ستون‌ها بصورت نیمی از یک ستاره‌ی هشت پر
ستون‌ها بصورت نیمی از یک ستاره‌ی هشت پر
گچبری‌های زیبای ورودی مقبره
گچبری‌های زیبای ورودی مقبره

دور تا دور بنا شاهکارهای زیبای دوره‌ی ایلخانی به چشم می‌خوره که از جمله‌ی آنها می‌توان به گچبری‌های انبوه به شکل طرح‌های گل و بوته، اسلیمی و آیات قرآنی در جبهه‌ی داخلی و ورودی بنا اشاره کرد.

طرح‌های اسلیمی کار شده در بنا
طرح‌های اسلیمی کار شده در بنا

از جلوی محراب پلکان مارپیچی به سمت زیرزمین وجود داره که مارو به سردابه‌ای هدایت می‌کرد. اینکه اینجا چه کسی دفن شده هنوز خیلی مشخص نیست ولی بنا به نظر برخی از باستان‌شناسان دو تن از سادات خاندان علوی در این مقبره به خاک سپرده شدند.

ورودی محراب 
ورودی محراب 
مقبره‌ای در سردابه‌ی بنا
مقبره‌ای در سردابه‌ی بنا

کلیسای گریگوری سنت‌استپانوس مقصد بعدی ما در این سفر بود. در سال 1676 میلادی مقارن با سلطنت شاه سلیمان صفوی کلیسای استپانوس مقدس ارامنه گریگوری ساخته شد. کلیسای گریگوری پس از 255 سال مقاومت سرانجام بر اثر آسیب‌های طبیعی‌ای که به آن وارد شد تخریب گردید و بر اساس کتیبه‌ی سنگی واقع در سر در کلیسا به سال 1931 میلادی با کمک‌های مالی هیات امنا کلیسا، شورای خلیفه‌گری ارامنه اصفهان و کمکهای مالی مردم کلیسای اولیه ساخته شد و بر اساس کتیبه سنگی در پیشانی ورودی حیاط کلیسا، سال اتمام 1936میلادی می‌باشد.

کلیساهای همدان
کلیساهای همدان

کلیسای گریگوری فضایی‌ست با پلان مستطیل شکل. بخش ورودی کلیسا فضائیست چندوجهی با شش ستون سنگی رفیع به ارتفاع 4 متر و ناقوس‌خانه با سه و نیم متر ارتفاع با گنبد مخروطی شکل هشت ضلعی در بالای آن. دو عدد ناقوس جهت فراخوان مومنان به دعا و نیایش قبلا در اتاقک ناقوس وجود داشته که هم‌اکنون در موزه نگهداری می‌گردد.

تالار اصلی کلیسا جهت گردهمایی ارامنه برای اجرای مراسم مذهبی احداث گردیده است. تالار بدون ستون و با سقف آهنگ چوبی به شکل گلاله دار است.

در طرفین محراب دو اتاقک کوچک وجود دارد که محل اجرای مراسم مذهبی‌ست. نور مورد نیاز از طریق 16 پنجره‌ی مشبک با فوق جناغی که به طور قرینه در بدنه دیوارهای شمالی، جنوبی و غربی تعبیه گشته تامین می‌گردد.

بنای بیرونی کلیسا
بنای بیرونی کلیسا

کلیسا دارای سه درب است که درب اصلی از زیر برج ناقوس‌خانه واقع در ضلع غربی باز می‌شود.

فضای داخلی کلیسا عاری از هرگونه تزئینات وابسته به معماری‌ست، بنابراین تابلوهای تمثال حضرت مسیح، مریم و وارطان مامیکونیان سردار بزرگ لشگر ارمنستان سطوح بدنه را مزین کرده است.

از جمله شخصیت‌های برجسته‌ی مذهبی که در محوطه‌ی کلیسا آرمیدند می‌توان به عالیجناب "دریزنیک وارتاپت کاراکسیان" نایب خلیفه ارامنه جلفای اصفهان و رهبر دینی ارامنه همدان و اراک و کشیش در خاچاطور و چند شخصیت مهم دیگر اشاره کرد.

و از آثار برجسته می‌توان به حوضچه سنگی غسل تعمید یا کتیبه‌ی سنگی مربوط در منتهی‌الیه دیوار شمالی کلیسا اشاره نمود.

نمای داخلی کلیسا
نمای داخلی کلیسا
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

طراحی معماری مقبره ی بوعلی‌سینا به نحوی‌ست که از هر طرف میدان وارد شوی مقبره خودنمایی می‌کنه. طرح و نقشه‌ی آرامگاه با توجه به سبک معماری قرنی که حکیم در آن می‌زیسته و از روی قدیمی‌ترین بنای تاریخی عصر اسلام در ایران، بنای زیبای گنبد قابوس که یکی از شاهکارهای معماری به شمار می‌ره اقتباس شده و به مناسبت هزارمین سال تولد ابن سینا توسط هوشنگ سیحون طراحی شده.

معماری ابوعلی سینا برگرفته از گنبد قابوس
معماری ابوعلی سینا برگرفته از گنبد قابوس

از محوطه‌ی حیاط می‌گذریم و مقابل آرامگاه می‌ایستم. قبل از ورود به آرامگاه سنگ قبری در مقابل درب ورودی آرامگاه توجهم‌رو جلب می‌کنه. این آرامگاه متعلق به ابوالقاسم عارف مشهور به عارف قزوینی‌ست که وی دیوان عظیمی حاوی اشعار و تصنیف‌های میهنی دارد.

از مشهورترین آثار عارف در دوره‌ی مشروطه غزل "پیام آزادی"ست که در دستگاه دشتی خوانده شده و در آن روزگار شور و غوغایی برپا کرده بود.

آرامگاه عارف قزوینی ورودیه مقبره‌ی ابن سینا
آرامگاه عارف قزوینی ورودیه مقبره‌ی ابن سینا

دورتادور مقبره‌ی ابن‌سینا تصویرسازی‌هایی‌ست که زندگی شیخ الرئیس و اتفاقاتی که در دوران حیاطش افتاده‌رو به صورت تصویری نشون داده.

سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

ابن‌سینا بزرگترین پزشک جهان اسلام است و کارهای او اوج دانش پزشکی اسلامی‌رو دربرگرفته. کتاب قانونش موثرترین و پرخواننده ترین کتاب طبی در جهان اسلام بوده و در دوره‌ی رنسانس چندین بار در اروپا به چاپ رسیده.

او برای دنیای اسلام مثل ارسطو برای یونان، لئوناردو داوینچی برای رنسانس و گوته برای آلمان است. نام‌آوری او محدود به طب نمی‌شود بلکه زمینه‌های مختلفی مثل: فلسفه، منطق، موسیقی و شعر و سیاست‌رو دربرمی‌گیره و به وی لقب شیخ‌الرئیس و شیخ‌الاطبا داده بودند.

سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
نسخ خطی ابوعلی سینا
نسخ خطی ابوعلی سینا

ابوعلی‌سینا در شانزده سالگی به فراگیری طب روی آورده و در هیجده سالگی شهرت او به عنوان یک پزشک چنان فراگیر شده بود که برای معالجه‌ی شاهزاده‌ی سامانی فراخوانده شد.

کتاب برجسته و اثر ماندگار او کتاب قانون است که با خلاصه کردن رسوم بقراط و جالینوس، تجارب پزشکان سوری، هندی و ایرانی و یادداشتهایی از مشاهدات شخصی خود تلاش کرد تا هر قسمت از علوم تشریح فیزیولوژی و درمان‌رو در جای مناسب خود قرار دهد.

 

سنگ قبر ابن سینا
سنگ قبر ابن سینا
سنگ قبر ابوسعید دخدوک، دوست و شاگرد ابوعلی سینا
سنگ قبر ابوسعید دخدوک، دوست و شاگرد ابوعلی سینا
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

به سمت گنجنامه که حرکت می‌کنیم همینطور هوا خنک‌تر میشه و نسیم خنکی از سمت آبشار می‌وزه. نزدیک به گنجنامه، چشم‌انداز زیبایی از آبشار گنجنامه و دره‌های سرسبز عباس‌آباد و تاریک‌دره دیده می‌شد. تاریک‌دره به دو شاخه تقسیم می‌شه: شاخه شرقی آن، تاسیسات پیست اسکی و در ضلع غربی تاریک‌دره، جاده‌ ماشین‌رو جدید با راه کاروان‌رو قدیمی یکی می‌شود.

این جاده در عصر هخامنشیان، شروع جاده‌ی هگمتانه-استخر معروف به "جاده‌ی شاهی" بوده.

بدلیل آنکه هگمتانه، پایتخت تابستانی هخامنشیان بوده و در مسیر جاده‌ی شاهی قرار داشته، داریوش اول هخامنشی بعد از اتمام کار سنگ نبشته‌های بیستون، دستور نوشتن کتیبه‌ی کنونی گنجنامه را داده است. بعد از او فرزندش خشایارشا نیز به پیروی از او کتیبه‌ای در سمت راست و کمی پائین‌تر از سنگ نبشته‌ی پدر قرار داده. هر کدوم از کتیبه‌ها به سه زبان بر روی صخره‌ای بزرگ حک شده است. در ستون سمت چپ متن فارسی باستان، ستون وسط عیلامی یا شوشی، و ستون دست راست به زبان بابلی یا اکدی و هر سه به خط میخی ماد یا هخامنشی می‌باشند. اولین واژه ستونی که به فارسی باستانی حک شده، کلمه‌ی "baga" به معنی خداست.

در تاریخ معاصر، ایران‌شناسان بسیاری در صدد ترجمه‌ی متون کتیبه‌های گنجنامه بوده‌اند ولی عاقبت "سر هنری راولینسن" انگلیسی موفق شد که رمز خط میخی پارسی باستان را کشف کند و سرانجام این پندار مردم، که این کتیبه‌ها را راز مکتوب یک گنج پنهان تصور می‌کردند، با کشف رازهایی از تاریخ باستان این سرزمین تعبیر شد.

کتیبه‌ی داریوش هخامنشی
کتیبه‌ی داریوش هخامنشی

ترجمه‌ی سنگ نبشته‌ی داریوش هخامنشی

" خدای بزرگ است اهورامزدا که این سرزمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مرد(انسان) را آفرید، که شادی برای مردمان را آفرید، که داریوش را شاه کرد، شاهی از بسیاری، فرمانروایی از بسیاری. منم داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهای با ملت‌های بسیار، شاه این سرزمین بزرگ دوردست، پسر ویشتاسب هخامنشی"

ترجمه‌ی سنگ نبشته‌ی داریوش هخامنشی
ترجمه‌ی سنگ نبشته‌ی داریوش هخامنشی
متن کتیبه‌های گنجنامه
متن کتیبه‌های گنجنامه

در مسیرمون به سمت مقبره‌ی باباطاهر از یکی از یادمانهای تاریخ باستان در شهر همدان، مجسمه‌ی شیرسنگی بازدید کردیم. تپه‌ای که در حال حاضر مجسمه‌ی شیرسنگی روی آن واقع شده گورستانی باستانی ست، زیرا تدفین‌های متعددی متعلق به دوره‌ی اشکانی از آن محل کشف شده که نمونه‌هایی از تابوتهای مکشوفه از این محل در موزه‌ی هگمتانه نگهداری می‌شود.

مجسمه‌ی شیرسنگی با قرینه‌اش جلوی دروازه‌ی شهر همدان قرار داشته و اعراب از اون با عنوان باب‌الاسد به معنی دروازه شیر نام برده‌اند. زمانی‌که دیلمیان، همدان را تصرف می‌کنند، این دروازه‌رو تخریب و یکی از مجسمه‌ها را معدوم به دیگری خساراتی وارد نمودند.

مجسمه‌ی آسیب‌دیده سالیان سال بر روی زمین افتاده بود تا اینکه مهندس سیحون، اون‌رو در محل فعلی نصب کرد.

مجسمه‌ی شیرسنگی بدون دست و پا
مجسمه‌ی شیرسنگی بدون دست و پا

تاریخ ساخت مجسمه‌ی شیرسنگی مورد اختلاف است. به گفته‌ی محققین این مجسمه و قرینه‌اش در ابتدا به دستور اسکندر و به یادبود سردار محبوبش که در همدان درگذشت، ساخته شده و در دو سوی ورودی مقبره این سردار نصب شده بود. بنابراین این اثر رو میتوانیم از آثار اولیه دوره سلوکیان در ایران محسوب کنیم.

مجسمه‌ی شیرسنگی
مجسمه‌ی شیرسنگی
تاریخچه‌ی شیرسنگی
تاریخچه‌ی شیرسنگی

مقبره‌ی باباطاهر عریان با اون فضای معنوی و حس و حال خوبش آخرین مقصد ما در سفر به همدان بود. در قرن ششم هجری یک برج هشت ضلعی آجری بر روی قبر باباطاهر ساخته شده بود که بر اثر گذشت زمان تخریب شد. آرامگاه جدیدی که به درخواست‌های مکرر مردم همدان ساخته شد از شاهکارهای ممتاز معماری عصر جدید است که برج آرامگاه بر قاعده‌ای هشت ضلعی قرار گرفته . ستونهای برج، قطعه سنگ مزار، کف پله‌ها و فضای اطراف آرامگاه از سنگ گرانیت حجاری شده و بنای اصلی با مجموعه‌ای از منشورها پوشیده شده و دارای مدخل‌ها و منافذ ورود نور می‌باشد.

توضیحات آرامگاه باباطاهر
توضیحات آرامگاه باباطاهر
پیرمردی در حال فروش کتاب قانون روبروی مقبره‌ی ابن سینا
پیرمردی در حال فروش کتاب قانون روبروی مقبره‌ی ابن سینا

در محوطه‌ی داخلی آرامگاه 24 دوبیتی از سروده‌های باباطاهر بر روی 24 قطعه سنگ مرمرین نوشته و نصب شده.

نمایی زیبا از مقبره‌ی ابوعلی سینا
نمایی زیبا از مقبره‌ی ابوعلی سینا
سقف مقبره
سقف مقبره

از خاندان و تحصیلات و زندگی باباطاهر اطلاعات صحیحی در دست نیست اما طغرل‌بیک سلجوقی در همدان به دیدن باباطاهر رفته. ظاهرا بابا عارفی کامل و مورد احترام بوده و لقب عریان را بدین جهت به او دادند که از خرقه‌ی دنیوی دل کنده بوده و به عرفان ناب رسیده بوده.

نمای داخلی سقف مقبره، گچبری‌های رنگی
نمای داخلی سقف مقبره، گچبری‌های رنگی
معماری بینظیر مقبره
معماری بینظیر مقبره

بالای قبر باباطاهر ایستاده بودیم که درویشی شروع به خواندن کرد و با سوزی که در صداش داشت حالت عرفانی‌ای به فضا داده بود.

سنگ قبر ساده‌ی باباطاهر عریان
سنگ قبر ساده‌ی باباطاهر عریان
درویشی در حال زدن نی و خواندن اشعار باباطاهر
درویشی در حال زدن نی و خواندن اشعار باباطاهر


با شعری از باباطاهر عریان سفرنامه‌ام رو به پایان میرسونم... امیدوارم که لذت برده باشید.

ز دست دیده و دل هر دو فریاد​

که هرچه دیده بیند، دل کند یاد

بسازم خنجری نیشش ز فولاد

زنم بر دیده تا دل گردد آزاد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

۰