برو به محتوای اصلی

مینا صبری
مینا صبری
۱۳
تورلیدر ایرانگردی و چهانگردی

کوله گردم و به دنبال ناشناخته ها ...

عاشق سفرهای تنهایی، اقامت تو جاهای عجیب غریب و کسب تجربه بین اقوام مختلف ...

برگزارکننده‌ی تورهای خاص ایرانگردی و جهانگردی...

آیا از مینا صبری سوال دارید؟

همین الآن عضو شو و به صورت ناشناس یا عمومی سوالتو از مینا صبری بپرس!

مینا صبری
مینا صبری، تورلیدر ایرانگردی و چهانگردی

همیشه تو ذهنم دوست داشتم یه زمانی به همدان سفر کنم که همراه با اساتیدم باشم تا بتونم بهترین استفاده‌رو از اطلاعاتشون ببرم.

دکتر نوری یکی از بهترین باستان‌شناسان ایران به همراه استاد ساسان تو این سفر همراهمون بودند
دکتر نوری یکی از بهترین باستان‌شناسان ایران به همراه استاد ساسان تو این سفر همراهمون بودند

 بارها به غارعلیصدر سفر کرده بودم و زیبایی‌هاشو دیده بودم ولی تجربه‌ی سفر به همدان و روستاهای زیبای اطرافش‌رو نداشتم. تا اینکه شهریورسال 97همراه یکی از بهترین اساتید باستان‌شناسیمون دکتر نوری عزیز به ملایر و همدان‌ سفر کردیم.

پیشنهاد من به تمام اهالی سفر اینه که علاوه بر سفرهای طبیعت‌گردی‌ای که میرن، همراه با لیدرهای فرهنگی به سایت‌های تاریخی ایران زیبامون که بسیاری از اونها ثبت جهانی یا ثبت ملی شدن سفر کنن و راجع به تاریخ ایران بیشتر اطلاعات کسب کنند...

سفر ما از جاده‌ی قم به سمت ملایر آغاز شد. تو مسیر از جاذبه‌های گردشگری شهر قم و جمکران اطلاعاتی دادن. اینکه قم پایتخت هشت‌هزارساله‌ی ایرانه و تنها استانی‌ست که تنها از یک شهر تشکیل شده. به غیر از امامزاده‌ها و زیارتگاه‌هایی که تو شهر قم از اهمیت بسیار زیادی برخورداره میتونیم از مهمترین آثار باستانی و میراث فرهنگی استان قم به مجموعه بناها و مسجد چهل دختران، خانه حضرت امام خمینی، مسجد امام حسن عسگری، بازار و تیمچه بزرگ قم، مقابر گنبد سبز، خانه یزدان‌پناه و خانه شادقلی‌خان نام برد.

خانه‌ی تاریخی زند خانه‌ای ست بازمانده از اواخر عصر قاجار در دل قم که معماری اصیل ایرانی‌رو به نمایش درآورده. خانه زند که امروزه به موزه‌ی مردم‌شناسی شهرت داره در مرکز بافت قدیمی شهر قم (محله گذرقلعه) در کوچه‌ی بسیار باریکی قرار داره.

خانه‌ی تاریخی زند
خانه‌ی تاریخی زند
خانه‌ی زند در محله‌ی قدیمی قم به نام گذر قلعه قرار داره
خانه‌ی زند در محله‌ی قدیمی قم به نام گذر قلعه قرار داره

خانه یزدان‌پناه هم در یکی از محله‌های قدیمی شهر قم به نام محله باغ پنبه در نزدیکی بازار کهنه که قدیمی‌ترین محل داد و ستد شهر قم می‌باشد، قرار دارد. در این عمارت که متعلق به اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل پهلوی‌ست شما شاهد معماری برجسته خانه‌های ایرانی خواهید بود. موزه هنرهای سنتی قم در محله قدیمی باغ پنبه قرار داره و نمونه‌هایی از آثار هنری ارزشمند و آداب و رسوم مردم قم در آن موجوده.

خانه‌ی تاریخی یزدان‌پناه
خانه‌ی تاریخی یزدان‌پناه
این عمارت مربوط به اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل پهلوی‌ست.
این عمارت مربوط به اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل پهلوی‌ست.

مسیرمون‌رو ادامه دادیم به سمت بروجرد. شهری شلوغ و پر از زندگی. از کنار بازارهای قدیمی و تودرتوی بروجرد گذشتیم. بوی شیرینی‌های محلی و ادویه‌جات و دمنوش‌های مختلف مشاممون‌رو نوازش میداد. از دور گلدسته‌های مسجد جامع بروجرد خودنمایی می‌کرد. به سمت مسجد جامع رفتیم و کنار درب قدیمی مسجد توقف کردیم. کتیبه‌ای که در بالای درب قدیمی مسجد قرار دارد مربوط به سال 1022هجری قمری و فرمانی‌ست که شاه عباس اول صفوی در مورد ساخت مسجد داده.

سر در مسجد جامع بروجرد
سر در مسجد جامع بروجرد
فرمان شاه عباس اول صفوی در مورد ساخت مسجد
فرمان شاه عباس اول صفوی در مورد ساخت مسجد

وارد فضای گنبدخانه می‌شیم که زمانی شبستان بوده اما در گذر ایام تغییراتی در آن صورت گرفته و ستون‌ها حذف شده. مسجد مربوط به دوره‌ی سلجوقی و یا حتی قبل‌تر از آن بوده. محرابی که در سمت قبله‌ی مسجد قرار داره مربوط به دوره‌ی قاجار هست که بر روی کتیبه‌ای کوفی ساخته شده...

سقف زیبای مخروطی شکل مسجد
سقف زیبای مخروطی شکل مسجد
منبر قدیمی مسجد
منبر قدیمی مسجد
محراب قجری مسجد
محراب قجری مسجد

به سمت مناره‌های مسجد حرکت می‌کنیم و دو کتیبه در سمت راست و چپ می‌بینیم که داستان ساخت مناره‌های این مسجد‌رو نشون میده.

مناره‌های زیبای مسجد
مناره‌های زیبای مسجد
تزئینات لاجوردی بر روی گنبد
تزئینات لاجوردی بر روی گنبد
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

سمت راست حیاط پله‌های کوچک و راهروهای باریک مارو به سمت شبستان مسجد هدایت می‌کنه، فضایی در زیر زمین، با ستون‌های منظم و در یک خط ایستاده و هوایی خنک و دلپذیر...

شبستان مسجد
شبستان مسجد

از مسجد جامع بروجرد تا بقعه‌ی امامزاده جعفر حدود یک ربع راهه. از دور بقعه‌ی زیبای امامزاده جعفر که از نوادگان امام موسی کاظم(ع) بودند بصورت برج بلندی خودنمایی می‌کنه...

مدل پوشش این گنبد به صورت "رک ارچین" هست به معنای گنبد نردبانی یا پلکانی که در زمان برف و باران کمترین ماندگی‌رو در فضای بام دارد. برف و باران راحت به پایین میریزه و به بنا آسیبی وارد نمی‌کنه.

پوشش گنبد امامزاده جعفر به صورت پلکانی
پوشش گنبد امامزاده جعفر به صورت پلکانی
آینه‌کاری‌های داخل مقبره
آینه‌کاری‌های داخل مقبره

به سمت ملایر حرکت می‌کنیم. در مورد وجه تسمیه‌ی ملایر دو نظریه وجود دارد: یکی اینکه "ملا" به معنی خانه و "آیر" به معنی "آگر" که در فرهنگ آریایی به معنی آتش است، یعنی خانه‌ی آتش. این نظریه به این دلیل بوده که درروزگاران دور در این منطقه آتشکده‌های بسیاری وجود داشته.

و وجه تسمیه‌ی دیگر: "ملا" را به معنای خانه و "آیر" را از آریایی‌ها گرفتند به معنای خانه‌ی آریایی‌ها.

به سمت تپه‌ی تاریخی نوشیجان، بین همدان و ملایر میریم. ابتدا از ماکت‌ها و عکس‌های قدیمی‌ای که در زمان حفاری از شهر نوشیجان بدست آمده بود بازدید کردیم و پس از پیمودن مسافتی به شهر کاهگلی نوشیجان رسیدیم.

تپه‌ای 37متری که دژی از دوران مادها در آن ساخته شده. در زمان حمله‌ی دشمن این شهر به عمد ترک می‌شه، تمام اشیارو با خودشون میبرن بغیر از شی‌ای‌ نقره‌ای که در جایی مدفون شده بوده و همین شی جواب بسیاری از سوالات باستان‌شناسان در دوره‌های بعدی بود.

شهر را با لاشه سنگ پر می‌کنند و مردم شهررو ترک می‌کنند.

نمایی از تپه‌ی باستانی نوشیجان
نمایی از تپه‌ی باستانی نوشیجان
نمای بیرونی بنا
نمای بیرونی بنا

دیوارهای خشتی و بلند نوشیجان مارو میخکوب کرده بود. بنایی متعلق به دوران مادها که متشکل از انبارها و سیلوهای گندم، آتشکده و مهرکده‌.

تمام دالان‌ها از طریق این قوس‌ها به هم راه داشتند.
تمام دالان‌ها از طریق این قوس‌ها به هم راه داشتند.
و ما محو صحبت‌های استاد
و ما محو صحبت‌های استاد

آتشکده مکانی‌ست روحانی‌ که باید با درنگ وارد این فضای مقدس شد. در قسمت ورودی اتاق‌های انتظار و اتاق‌هایی جهت تعویض لباس و پاکیزه کردن بدن وجود داشته و پس از گذشتن از این محوطه وارد قسمت اصلی آتشکده میشویم که به صورت نیمه چلیپایی(صلیبی) ساخته شده.

توضیحات معبد مرکزی نوشیجانپنجره‌هایی که در بدنه‌ی معبد قرار داشته و به پنجره‌ی کور معروف است

نمای کلی نیایشگاه نوشیجان
نمای کلی نیایشگاه نوشیجان
تزئینات داخل آتشکده
تزئینات داخل آتشکده
اتاق انتظار 
اتاق انتظار 

آتشدان در قسمتی وسط آتشکده یافت می‌شود و رسم و رسوم هخامنشیان آنطور بوده که فضای آتشکده را مسقف نمی‌کردند و به نوعی این مکان قدیمی‌ترین آتشکده‌ی ایرانیان محسوب می‌شود.

المان‌های داخل آتشکده
المان‌های داخل آتشکده
محل قرار دادن آتش
محل قرار دادن آتش

از فضای آتشکده خارج می‌شیم و به عبادت‌گاه‌های مهری‌ میرسیم، فضاهای دستکندی با پلکان‌های متعدد که مهرپرستان برای پرستش مهر این فضاها را می‌ساختند و به قسمت صخره‌های زمین راه داشته و مهر آنجا پرستش می‌شده.

در دوران‌های دور دیواره بلند بوده و قسمتی از کف که سنگ قرار داده شده قبلا ستون بوده
در دوران‌های دور دیواره بلند بوده و قسمتی از کف که سنگ قرار داده شده قبلا ستون بوده
مهرپرستان مهر را در انتهای این دالون می‌پرستیدند
مهرپرستان مهر را در انتهای این دالون می‌پرستیدند

از فضای زیبا و جادویی نوشیجان تپه پایین میرویم و من سخت در فکر گذشتگان ورخدادهایی که تو این شهر عظیم افتاده. اندکی استراحت می‌کنیم و به سمت روستای زیبای ورکانه برای اقامت شب حرکت می‌کنیم.

اندکی استراحت در پایین تپه‌ی نوشیجان
اندکی استراحت در پایین تپه‌ی نوشیجان

دم‌دمای غروب بود که به همدان رسیدیم و مستقیم به سمت روستای ورکانه رفتیم. از جاده‌های پرپیچ و خم سرسبز و از کوچه باغ‌های روستای ارزانفود گذشتیم. از آخرین پیچ جاده که گذر کردیم منظره‌ی غروب آفتاب بر روی سد زیبای اکباتان تصویر بسیار چشم‌نوازی‌رو به وجود آورده بود.

غروب زیبای سد اکباتان
غروب زیبای سد اکباتان

روستای ورکانه روستایی سنگی و بعنوان نگین روستاهای همدان‌ست. این روستا قدمتی حدود 400 سال دارد، یکدست سنگی‌ست و در جنوب‌شرقی همدان قرار دارد.

روستای ورکانه مجموعه‌ای از چند محله که هرکدام از چندین واحد همسایگی و مسکونی تشکیل شده و در محله درب مسجد که قدیمی‌ترین محله‌ی روستای ورکانه‌ست مسجد، حمام و مخابرات قرار داره. در محله‌ی کردها که در شرق روستای ورکانه و ورودی‌ آن قرار داره، تنها مدرسه‌ی روستا واقع شده و خرمن جا که به محله خرمنی معروفه در این محله قرار داره. محله عباس‌آباد سومین محله‌ی این روستاست که به غیر از نونوایی و یک آسیاب، کاربری دیگری در اون قرار نداره.

کوچه‌پس‌کوچه‌های روستای ورکانه
کوچه‌پس‌کوچه‌های روستای ورکانه
خانه‌های سنگی روستا
خانه‌های سنگی روستا

در روستای ورکانه مثل بقیه‌ی روستاهای استان، ریش‌سفیدان جایگاه خاصی دارن و در زمانهای قدیم نظام تصمیم‌گیری و قدرت بر اساس ارباب رعیتی بوده. در اون زمان نقی خان قراگوزلو، خان روستا بوده و بعد از اون دخترش ارباب و حاکم روستا شده.

زندگی روستایی و نعمت آب
زندگی روستایی و نعمت آب

ابتدای روستا اقامتگاه تمام سنگی ما قرار داشت که کوله‌هارو داخل اقامتگاه گذاشتیم و شروع کردیم به قدم زدن داخل روستا.

اقامتگاه ما در روستای ورکانه
اقامتگاه ما در روستای ورکانه

کوچه‌های سنگ‌فرش شده و دیواره‌های پوشیده شده با سنگ و خونه‌های سنگی جذابیت خاصی به این روستا داده.

کوچه‌های سنگفرش
کوچه‌های سنگفرش
بوی نان و عطر زندگی از هر خونه‌ای میومد
بوی نان و عطر زندگی از هر خونه‌ای میومد
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
خانه‌های مسکونی قدیمی
خانه‌های مسکونی قدیمی
بازی‌های کودکانه
بازی‌های کودکانه

نزدیک به تاریک شدن هوا بود و گروه گروه گله‌های گوسفندرو میدیدیم که به سمت آغل‌های خود حرکت می‌کردند.

غروب روستا و حرکت دسته‌جمعی گوسفندان به سمت آغل
غروب روستا و حرکت دسته‌جمعی گوسفندان به سمت آغل
کودکان روستا
کودکان روستا

خانه باغ‌های روستا پر بود از درختان گردو و سیب و خانه‌های سنگی بین درختان میوه جلوه‌گری می‌کردند.

انتهای روستا اصطبل و قلعه‌ی مهری خانوم،(مری لیلی قراگوزلو نوه امیر طومان قراگوزلو دختر نقی‌خان قراگوزلو)  قرار داشت که در اواخر دوره‌ی قاجار بنا شده. اصطبل بزرگی که روزی روزگاری بیش از 50 اسب اصیل ایرانی در آن تیمار و نگهداری می‌شدند.

از زندگی مهری خانوم واسمون تعریف کردند که تمام عمر و جوانی خود را برای اسب اصیل ایرانی گذاشت تا ثابت کند بسیاری از اسب‌هایی که امروزه به نام اسب عرب معروفند، اسب‌های اصیل ایرانی‌ای بودند که در زمان جنگ به سپاه اعراب رفتند و امروزه به نام اسب عرب ازشون اسم برده میشه.

در دوره‌ی پهلوی مهری خانوم اسب‌های اصیل ایرانی‌رو در همه جای ایران شناسایی می‌کردند و با احترام به این اصطبلی که به هزینه‌ی خودشون ساخته بودند میاوردند. چقدر جای این افراد امروزه خالی‌ست.

به سمت اصبطل مری‌لیدی
به سمت اصبطل مری‌لیدی
مکانی برای تیمار اسب‌های اصیل ایرانی
مکانی برای تیمار اسب‌های اصیل ایرانی
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

پروفسور توفیق موسیوند هم در روستای ورکانه‌ی همدان به دنیا اومده. پروفسور موسیوند مخترع قلب مصنوعی، امکان تشخیص پزشکی از راه دور و تنظیم و معالجه‌ی قلب، تعیین DNA انسان توسط اثر انگشت و 14 اختراع پزشکی دیگه‌ست که عالی‌ترین مقام علمی جهان‌رو از انجمن سلطنتی کانادا و انگلستان بدست آورده.

کوچه‌ی پروفسور توفیق موسیوند
کوچه‌ی پروفسور توفیق موسیوند


اون شب یکی از بی‌نظیرترین شب‌های زندگی من در زیر آسمون پرستاره‌ی ورکانه بود و صبح هنگام بعد از خوردن صبحانه به سمت همدان حرکت کردیم و بازدیدمون‌رو از اولین پایتخت شهرنشینی ایران زمین یعنی هگمتانه شروع کردیم...

شهر تاریخی هگمتانه
شهر تاریخی هگمتانه

تپه‌ی تاریخی هگمتانه وسعتی حدود 40 هکتار داره که در شمال شرقی همدان قرار داره و این گنجینه‌ی عظیم باستانی آثاری از دوران مختلف تاریخی‌رو در خود به یادگار داره.

با برداشت‌های اولیه‌ای که باستان‌شناسان و پژوهشگران انجام دادند آثار دوران تاریخی به خصوص دوره ماد، هخامنشی و اشکانی‌رو در این محوطه پیدا کردند. و همچنان به دنبال شهر گمشده‌ی هگمتانه هستند که آیا این مکان همان هگمتانه‌ی گمشده است یا خیر؟

افراد زیادی مطالعاتی در هگمتانه انجام دادند، مثل آقای فوسی که یک قوری و هفت مجسمه‌ی برنزی بز کوهی از این منطقه پیدا کرد و تحویل موزه‌ی لوور داد و بعد از وارسی تعلق آنها به دوره‌ی مادها تایید شد. بعد از اون هم تعداد زیادی اشیای نفیس زرین و سیمین در حفاری های غیرمجاز کشف شد.

گودال‌هایی که توسط باستان‌شناسان فرانسوی حفاری شد
گودال‌هایی که توسط باستان‌شناسان فرانسوی حفاری شد

هگمتانه به معنی محل تجمع می‌باشد و از دو واژه‌ی پارسی باستان "هگمتا" به معنای گرد آمدن و پسوند اسم مکان "نا" نشکیل شده.

مهمترین ماخذ تاریخی در مورد نام هگمتانه و همدان براساس روایات هرودوت تاریخ نگار یونانی در سده‌ی پنجم پیش از میلاد بوده که میگه: دیوکس نخستین پادشاه ماد فرمان داد تا کاخی عظیم برایش بسازند و دور اون هفت حصار بنا کنند. خصارهای هفتگانه به طبقات ممتاز اجتماعی تعلق داشته و هر کدام به رنگ یکی از اجرام فلکی، به ترتیب سفید، سیاه، ارغوانی، نیلگون و نارنجی بود و کنگره‌های دوباروی داخلی با ورقه‌های سیمین و زرین پوشانده شده بود.

این باروها برای مراقبت از کاخ و گنجینه فرمانروا بود و مردم عادی می‌بایست خانه‌های خود را بیرون از دیوارها می‌ساختند.بعد از انقراض دولت ماد و تاسیس دولت هخامنشی، هگمتانه همچنان به عنوان پایتخت سیاسی این دولت مورد توجه بود.

در دوره‌های سلوکی، پارت، ساسانی و دوره‌های اسلامی نیز هگمتانه از شهرهای مهم به شمار می‌رفت.

شهر زیرزمینی هگمتانه
شهر زیرزمینی هگمتانه

از محوطه‌ی هگمتانه خارج شدیم و به سمت موزه‌ی هگمتانه که در شرق این مجموعه و کنار گودال معروف فرانسویها قرار داشت حرکت کردیم. ساختمان این مکان که قبلترها مدرسه پرورش نامیده می‌شد طی تغییراتی به موزه‌ی موقت هگمتانه تبدیل شد و مجهز به آزمایشگاه شد.

اشیایی که داخل موزه‌ست به دو بخش تاریخی و اسلامی تقسیم می‌شه. در این مجموعه آثار سنگی، سفالی، استخوانی و فلزی از دوره‌های قبل و بعد از اسلام به نمایش دراومده.

کاسه‌های سفالی
کاسه‌های سفالی
سفال‌های رنگی
سفال‌های رنگی
جام نقره با نقش ۱۸ ماهی در کف
جام نقره با نقش ۱۸ ماهی در کف
پنجره‌های آینه‌کاری
پنجره‌های آینه‌کاری

در راهرو و تالار سمت راست موزه، اشیای مکشوفه از همگتانه نگهداری می‌شن. از برجسته‌ترین این آثار می‌توان به پایه ستونهای متعلق به کاخ‌های هخامنشی از جمله شالی ستون مربوط به دوران اردشیر دوم یا خط میخی، دو مهر استامپی سنگی و سر گاو از جنس سفال متعلق به دوران هخامنشی اشاره کرد.

مدل همانندسازی شده از روی کتیبه‌های گنجنامه
مدل همانندسازی شده از روی کتیبه‌های گنجنامه

مجموعه تابوت‌های سنگی و سفالی مربوط به دوره‌ی پارتیان که از میدان شیرسنگی بدست آمدند، خمره‌ها و سنگهای تزئینی با نقوش زیبا و سنگ قبرهای دوران مختلف اسلامی از شاخص‌ترین آثار کشف شده استانی می‌باشند که در سالن مرکزی و راهروی سمت چپ موزه نگهداری می‌شن.

تدفین اشکانی
تدفین اشکانی
توضیحات مربوط به تدفین اشکانی
توضیحات مربوط به تدفین اشکانی
بازسازی یک گور باستانی
بازسازی یک گور باستانی
توضیحات مربوط به عکس بالا
توضیحات مربوط به عکس بالا

بعد از گشت‌زنی در محوطه‌ی تاریخی هگمتانه به سمت مقبره‌ی استرومردخای حرکت کردیم. این اسم عجیب و غریب همیشه تو ذهنم بود و دوست داشتم بدونم که اینجا مقبره‌ی چه شخصیتی بوده... از کوچه پس کوچه‌های بازار همدان گذشتیم و به یه در کوچک رسیدیم که پیرمردی با اخم‌های درهم جلوی در منتظرمون بود. هنوز هم دلیل اینکه چرا آقای صف انقدر با توریست‌ها بداخلاقن‌رو نفهمیدم.

از راهروی باریکی رد شدیم و به محوطه‌ی حیاط رسیدیم و در سمت راست حیاط مقبره‌ی استرومردخای به چشم می‌خورد.

بنای چهارگوش با گنبد آجری که در قرن هفتم هجری قمری به دستور ارغون‌شاه مغول بر روی بنایی قدیمی‌تر ساخته شده.

سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
نمای بیرونی بقعه‌ی استر و مردخای
نمای بیرونی بقعه‌ی استر و مردخای

ورودی آرامگاه درب کوتاه سنگی‌ای بود که با کلون بازو بسته می‌شد و بدلیل ارتفاع کوتاه درب، باید خمیده وارد آرامگاه می‌شدیم که خود نوعی تعظیم بود. در ابتدای ورود، دهلیزی در جهت شمالی، جنوبی وجود داره که طولش 7متره و از وسط این اتاق یک ورودی به حرم قرار داره.

 

درب آهنی ورودی بقعه
درب آهنی ورودی بقعه
اتاق انتظار ورود به مقبره
اتاق انتظار ورود به مقبره

فضای حرم مربع شکل و دو صندوق چوبی منبت‌کاری شده با نقوش بسیار زیبا در اون دیده می‌شه. روی یکی از اونها اینطور حکاکی شده که "این صندوقها در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و قبرهای استر و مردخای در زیر آنها قرار دارد."

مقبره‌ی استر
مقبره‌ی استر
مقبره‌ی مردخای
مقبره‌ی مردخای
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

"هامان" وزیر خشایارشا، نقشه‌ی قتل عام کلیمیان ایران را در سر داشت. مردخای از این ماجرا آگاه شد و شاه را آگاه ساخت و به جهت موقعیتی که استر و مردخای در دربار داشتند، شاه جلوی این اتفاق‌رو گرفت و سبب نجات قوم کلیمی در ایران شد.

بعدها به پاس این خدمت، آرامگاه این دو تن به یکی از زیارتگاه‌های مهم کلیمیان ایران تبدیل شد.

این مکان همه ساله پذیرای زائرین کلیمی و بازدیدکنندگان زیادی از نقاط مختلف ایران و جهان است.

زائرین کلیمی همه ساله مراسم مذهبی‌شون که به جشن پوریم معروفه‌رو در این مکان اجرا می‌کنند. این مراسم اواخر اسفند و اوایل فروردین در سالروز بزرگداشت نجات کلیمیان از قتل عام، توسط استر ملکه‌ی خشایارشا و عموی وی مردخای، انجام می‌شه. مراسم بزرگداشت با دعا و نیایش، روزه گرفتن، مراسم افطار و خواندن طومار مگیلا شروع می‌شه و با دادن هدایا، دید و بازدید و بزم وشادمانی ادامه داره.

بنابر روایات مشهور تاریخی، "هدسه" دختری کلیمی بود که از جانب خشایار شا(سومین پادشاه هخامنشی) به عنوان ملکه‌ی دربار انتخاب شد و به دلیل زیبایی‌اش استر (ستاره) نام گرفت. عموی استر (مردخای)، پسر یائیر و از نژاد بنیامین و نگهبان دربار هخامنشی شوش بود. او تربیت استر را بر عهده داشت و او بود که استر را به دربار برد.

متن ده فرمان حضرت موسی به زبان فارسی
متن ده فرمان حضرت موسی به زبان فارسی
اسامی کسانی که در گذشته متولی این مقبره بودند به زبان کلیمی
اسامی کسانی که در گذشته متولی این مقبره بودند به زبان کلیمی
متن ده فرمان حضرت موسی به زبان کلیمی
متن ده فرمان حضرت موسی به زبان کلیمی


از داخل مقبره به بیرون میام و تو حیاط قدمی می‌زنم و به گنبد آجری بر فراز حرم نگاه می‌کنم. صفه یا طاقنمایی به عمق 90سانت در جنوب و شاه‌نشین زیبایی در شمال قرار داره.

در شاه‌نشین شمالی نسخه‌های کتاب آسمانی و مقدس یهود، یعنی تورات در محفظه مخصوص استوانه شکل قرار دارد و تزئینات و پارچه‌ها و چراغ‌های گوناگون دیوارهای این شاه‌نشین‌رو تزئین کرده. در دیوارهای داخلی بنا کتیبه‌های کوچک و بزرگ سنگی و گچبری‌هایی به خط عبری و آرامی قرار داره.

ساعات بازدید مقبره
ساعات بازدید مقبره

به سمت خیابان علویان حرکت می‌کنیم که به دلیل وجود گنبد زیبای علویان به این اسم معروف شده. سردر بسیار زیبای گنبد به جا مانده از دوره‌ی ایلخانی همه‌رو میخکوب کرد و مشغول عکاسی بودیم.

گنبد علویان از نظر هنر گچبری و آجرکاری از آثار ارزشمند و کم‌نظیر قرون 6 و 7 هجری قمری در شهر همدان‌ست. وضعیت ظاهری این بنا به گنبد سرخ مراغه شباهت دارد و برج‌هایی چهارگوشه اون‌رو دربرگرفتند. هرکدوم از برج‌ها دارای 5 طاق‌نمای فرورفته مثلثی به ارتفاع 5متر است که بصورت نیمی از یک ستاره‌ی هشت پر است.

ستون‌ها بصورت نیمی از یک ستاره‌ی هشت پر
ستون‌ها بصورت نیمی از یک ستاره‌ی هشت پر
گچبری‌های زیبای ورودی مقبره
گچبری‌های زیبای ورودی مقبره

دور تا دور بنا شاهکارهای زیبای دوره‌ی ایلخانی به چشم می‌خوره که از جمله‌ی آنها می‌توان به گچبری‌های انبوه به شکل طرح‌های گل و بوته، اسلیمی و آیات قرآنی در جبهه‌ی داخلی و ورودی بنا اشاره کرد.

طرح‌های اسلیمی کار شده در بنا
طرح‌های اسلیمی کار شده در بنا

از جلوی محراب پلکان مارپیچی به سمت زیرزمین وجود داره که مارو به سردابه‌ای هدایت می‌کرد. اینکه اینجا چه کسی دفن شده هنوز خیلی مشخص نیست ولی بنا به نظر برخی از باستان‌شناسان دو تن از سادات خاندان علوی در این مقبره به خاک سپرده شدند.

ورودی محراب 
ورودی محراب 
مقبره‌ای در سردابه‌ی بنا
مقبره‌ای در سردابه‌ی بنا

کلیسای گریگوری سنت‌استپانوس مقصد بعدی ما در این سفر بود. در سال 1676 میلادی مقارن با سلطنت شاه سلیمان صفوی کلیسای استپانوس مقدس ارامنه گریگوری ساخته شد. کلیسای گریگوری پس از 255 سال مقاومت سرانجام بر اثر آسیب‌های طبیعی‌ای که به آن وارد شد تخریب گردید و بر اساس کتیبه‌ی سنگی واقع در سر در کلیسا به سال 1931 میلادی با کمک‌های مالی هیات امنا کلیسا، شورای خلیفه‌گری ارامنه اصفهان و کمکهای مالی مردم کلیسای اولیه ساخته شد و بر اساس کتیبه سنگی در پیشانی ورودی حیاط کلیسا، سال اتمام 1936میلادی می‌باشد.

کلیساهای همدان
کلیساهای همدان

کلیسای گریگوری فضایی‌ست با پلان مستطیل شکل. بخش ورودی کلیسا فضائیست چندوجهی با شش ستون سنگی رفیع به ارتفاع 4 متر و ناقوس‌خانه با سه و نیم متر ارتفاع با گنبد مخروطی شکل هشت ضلعی در بالای آن. دو عدد ناقوس جهت فراخوان مومنان به دعا و نیایش قبلا در اتاقک ناقوس وجود داشته که هم‌اکنون در موزه نگهداری می‌گردد.

تالار اصلی کلیسا جهت گردهمایی ارامنه برای اجرای مراسم مذهبی احداث گردیده است. تالار بدون ستون و با سقف آهنگ چوبی به شکل گلاله دار است.

در طرفین محراب دو اتاقک کوچک وجود دارد که محل اجرای مراسم مذهبی‌ست. نور مورد نیاز از طریق 16 پنجره‌ی مشبک با فوق جناغی که به طور قرینه در بدنه دیوارهای شمالی، جنوبی و غربی تعبیه گشته تامین می‌گردد.

بنای بیرونی کلیسا
بنای بیرونی کلیسا

کلیسا دارای سه درب است که درب اصلی از زیر برج ناقوس‌خانه واقع در ضلع غربی باز می‌شود.

فضای داخلی کلیسا عاری از هرگونه تزئینات وابسته به معماری‌ست، بنابراین تابلوهای تمثال حضرت مسیح، مریم و وارطان مامیکونیان سردار بزرگ لشگر ارمنستان سطوح بدنه را مزین کرده است.

از جمله شخصیت‌های برجسته‌ی مذهبی که در محوطه‌ی کلیسا آرمیدند می‌توان به عالیجناب "دریزنیک وارتاپت کاراکسیان" نایب خلیفه ارامنه جلفای اصفهان و رهبر دینی ارامنه همدان و اراک و کشیش در خاچاطور و چند شخصیت مهم دیگر اشاره کرد.

و از آثار برجسته می‌توان به حوضچه سنگی غسل تعمید یا کتیبه‌ی سنگی مربوط در منتهی‌الیه دیوار شمالی کلیسا اشاره نمود.

نمای داخلی کلیسا
نمای داخلی کلیسا
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

طراحی معماری مقبره ی بوعلی‌سینا به نحوی‌ست که از هر طرف میدان وارد شوی مقبره خودنمایی می‌کنه. طرح و نقشه‌ی آرامگاه با توجه به سبک معماری قرنی که حکیم در آن می‌زیسته و از روی قدیمی‌ترین بنای تاریخی عصر اسلام در ایران، بنای زیبای گنبد قابوس که یکی از شاهکارهای معماری به شمار می‌ره اقتباس شده و به مناسبت هزارمین سال تولد ابن سینا توسط هوشنگ سیحون طراحی شده.

معماری ابوعلی سینا برگرفته از گنبد قابوس
معماری ابوعلی سینا برگرفته از گنبد قابوس

از محوطه‌ی حیاط می‌گذریم و مقابل آرامگاه می‌ایستم. قبل از ورود به آرامگاه سنگ قبری در مقابل درب ورودی آرامگاه توجهم‌رو جلب می‌کنه. این آرامگاه متعلق به ابوالقاسم عارف مشهور به عارف قزوینی‌ست که وی دیوان عظیمی حاوی اشعار و تصنیف‌های میهنی دارد.

از مشهورترین آثار عارف در دوره‌ی مشروطه غزل "پیام آزادی"ست که در دستگاه دشتی خوانده شده و در آن روزگار شور و غوغایی برپا کرده بود.

آرامگاه عارف قزوینی ورودیه مقبره‌ی ابن سینا
آرامگاه عارف قزوینی ورودیه مقبره‌ی ابن سینا

دورتادور مقبره‌ی ابن‌سینا تصویرسازی‌هایی‌ست که زندگی شیخ الرئیس و اتفاقاتی که در دوران حیاطش افتاده‌رو به صورت تصویری نشون داده.

سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

ابن‌سینا بزرگترین پزشک جهان اسلام است و کارهای او اوج دانش پزشکی اسلامی‌رو دربرگرفته. کتاب قانونش موثرترین و پرخواننده ترین کتاب طبی در جهان اسلام بوده و در دوره‌ی رنسانس چندین بار در اروپا به چاپ رسیده.

او برای دنیای اسلام مثل ارسطو برای یونان، لئوناردو داوینچی برای رنسانس و گوته برای آلمان است. نام‌آوری او محدود به طب نمی‌شود بلکه زمینه‌های مختلفی مثل: فلسفه، منطق، موسیقی و شعر و سیاست‌رو دربرمی‌گیره و به وی لقب شیخ‌الرئیس و شیخ‌الاطبا داده بودند.

سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید
نسخ خطی ابوعلی سینا
نسخ خطی ابوعلی سینا

ابوعلی‌سینا در شانزده سالگی به فراگیری طب روی آورده و در هیجده سالگی شهرت او به عنوان یک پزشک چنان فراگیر شده بود که برای معالجه‌ی شاهزاده‌ی سامانی فراخوانده شد.

کتاب برجسته و اثر ماندگار او کتاب قانون است که با خلاصه کردن رسوم بقراط و جالینوس، تجارب پزشکان سوری، هندی و ایرانی و یادداشتهایی از مشاهدات شخصی خود تلاش کرد تا هر قسمت از علوم تشریح فیزیولوژی و درمان‌رو در جای مناسب خود قرار دهد.

 

سنگ قبر ابن سینا
سنگ قبر ابن سینا
سنگ قبر ابوسعید دخدوک، دوست و شاگرد ابوعلی سینا
سنگ قبر ابوسعید دخدوک، دوست و شاگرد ابوعلی سینا
سفرنامه‌ای با اطلاعات تاریخی جاذبه‌های همدان و شهرهای اطراف بنویسید

به سمت گنجنامه که حرکت می‌کنیم همینطور هوا خنک‌تر میشه و نسیم خنکی از سمت آبشار می‌وزه. نزدیک به گنجنامه، چشم‌انداز زیبایی از آبشار گنجنامه و دره‌های سرسبز عباس‌آباد و تاریک‌دره دیده می‌شد. تاریک‌دره به دو شاخه تقسیم می‌شه: شاخه شرقی آن، تاسیسات پیست اسکی و در ضلع غربی تاریک‌دره، جاده‌ ماشین‌رو جدید با راه کاروان‌رو قدیمی یکی می‌شود.

این جاده در عصر هخامنشیان، شروع جاده‌ی هگمتانه-استخر معروف به "جاده‌ی شاهی" بوده.

بدلیل آنکه هگمتانه، پایتخت تابستانی هخامنشیان بوده و در مسیر جاده‌ی شاهی قرار داشته، داریوش اول هخامنشی بعد از اتمام کار سنگ نبشته‌های بیستون، دستور نوشتن کتیبه‌ی کنونی گنجنامه را داده است. بعد از او فرزندش خشایارشا نیز به پیروی از او کتیبه‌ای در سمت راست و کمی پائین‌تر از سنگ نبشته‌ی پدر قرار داده. هر کدوم از کتیبه‌ها به سه زبان بر روی صخره‌ای بزرگ حک شده است. در ستون سمت چپ متن فارسی باستان، ستون وسط عیلامی یا شوشی، و ستون دست راست به زبان بابلی یا اکدی و هر سه به خط میخی ماد یا هخامنشی می‌باشند. اولین واژه ستونی که به فارسی باستانی حک شده، کلمه‌ی "baga" به معنی خداست.

در تاریخ معاصر، ایران‌شناسان بسیاری در صدد ترجمه‌ی متون کتیبه‌های گنجنامه بوده‌اند ولی عاقبت "سر هنری راولینسن" انگلیسی موفق شد که رمز خط میخی پارسی باستان را کشف کند و سرانجام این پندار مردم، که این کتیبه‌ها را راز مکتوب یک گنج پنهان تصور می‌کردند، با کشف رازهایی از تاریخ باستان این سرزمین تعبیر شد.

کتیبه‌ی داریوش هخامنشی
کتیبه‌ی داریوش هخامنشی

ترجمه‌ی سنگ نبشته‌ی داریوش هخامنشی

" خدای بزرگ است اهورامزدا که این سرزمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مرد(انسان) را آفرید، که شادی برای مردمان را آفرید، که داریوش را شاه کرد، شاهی از بسیاری، فرمانروایی از بسیاری. منم داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه کشورهای با ملت‌های بسیار، شاه این سرزمین بزرگ دوردست، پسر ویشتاسب هخامنشی"

ترجمه‌ی سنگ نبشته‌ی داریوش هخامنشی
ترجمه‌ی سنگ نبشته‌ی داریوش هخامنشی
متن کتیبه‌های گنجنامه
متن کتیبه‌های گنجنامه

در مسیرمون به سمت مقبره‌ی باباطاهر از یکی از یادمانهای تاریخ باستان در شهر همدان، مجسمه‌ی شیرسنگی بازدید کردیم. تپه‌ای که در حال حاضر مجسمه‌ی شیرسنگی روی آن واقع شده گورستانی باستانی ست، زیرا تدفین‌های متعددی متعلق به دوره‌ی اشکانی از آن محل کشف شده که نمونه‌هایی از تابوتهای مکشوفه از این محل در موزه‌ی هگمتانه نگهداری می‌شود.

مجسمه‌ی شیرسنگی با قرینه‌اش جلوی دروازه‌ی شهر همدان قرار داشته و اعراب از اون با عنوان باب‌الاسد به معنی دروازه شیر نام برده‌اند. زمانی‌که دیلمیان، همدان را تصرف می‌کنند، این دروازه‌رو تخریب و یکی از مجسمه‌ها را معدوم به دیگری خساراتی وارد نمودند.

مجسمه‌ی آسیب‌دیده سالیان سال بر روی زمین افتاده بود تا اینکه مهندس سیحون، اون‌رو در محل فعلی نصب کرد.

مجسمه‌ی شیرسنگی بدون دست و پا
مجسمه‌ی شیرسنگی بدون دست و پا

تاریخ ساخت مجسمه‌ی شیرسنگی مورد اختلاف است. به گفته‌ی محققین این مجسمه و قرینه‌اش در ابتدا به دستور اسکندر و به یادبود سردار محبوبش که در همدان درگذشت، ساخته شده و در دو سوی ورودی مقبره این سردار نصب شده بود. بنابراین این اثر رو میتوانیم از آثار اولیه دوره سلوکیان در ایران محسوب کنیم.

مجسمه‌ی شیرسنگی
مجسمه‌ی شیرسنگی
تاریخچه‌ی شیرسنگی
تاریخچه‌ی شیرسنگی

مقبره‌ی باباطاهر عریان با اون فضای معنوی و حس و حال خوبش آخرین مقصد ما در سفر به همدان بود. در قرن ششم هجری یک برج هشت ضلعی آجری بر روی قبر باباطاهر ساخته شده بود که بر اثر گذشت زمان تخریب شد. آرامگاه جدیدی که به درخواست‌های مکرر مردم همدان ساخته شد از شاهکارهای ممتاز معماری عصر جدید است که برج آرامگاه بر قاعده‌ای هشت ضلعی قرار گرفته . ستونهای برج، قطعه سنگ مزار، کف پله‌ها و فضای اطراف آرامگاه از سنگ گرانیت حجاری شده و بنای اصلی با مجموعه‌ای از منشورها پوشیده شده و دارای مدخل‌ها و منافذ ورود نور می‌باشد.

توضیحات آرامگاه باباطاهر
توضیحات آرامگاه باباطاهر
پیرمردی در حال فروش کتاب قانون روبروی مقبره‌ی ابن سینا
پیرمردی در حال فروش کتاب قانون روبروی مقبره‌ی ابن سینا

در محوطه‌ی داخلی آرامگاه 24 دوبیتی از سروده‌های باباطاهر بر روی 24 قطعه سنگ مرمرین نوشته و نصب شده.

نمایی زیبا از مقبره‌ی ابوعلی سینا
نمایی زیبا از مقبره‌ی ابوعلی سینا
سقف مقبره
سقف مقبره

از خاندان و تحصیلات و زندگی باباطاهر اطلاعات صحیحی در دست نیست اما طغرل‌بیک سلجوقی در همدان به دیدن باباطاهر رفته. ظاهرا بابا عارفی کامل و مورد احترام بوده و لقب عریان را بدین جهت به او دادند که از خرقه‌ی دنیوی دل کنده بوده و به عرفان ناب رسیده بوده.

نمای داخلی سقف مقبره، گچبری‌های رنگی
نمای داخلی سقف مقبره، گچبری‌های رنگی
معماری بینظیر مقبره
معماری بینظیر مقبره

بالای قبر باباطاهر ایستاده بودیم که درویشی شروع به خواندن کرد و با سوزی که در صداش داشت حالت عرفانی‌ای به فضا داده بود.

سنگ قبر ساده‌ی باباطاهر عریان
سنگ قبر ساده‌ی باباطاهر عریان
درویشی در حال زدن نی و خواندن اشعار باباطاهر
درویشی در حال زدن نی و خواندن اشعار باباطاهر


با شعری از باباطاهر عریان سفرنامه‌ام رو به پایان میرسونم... امیدوارم که لذت برده باشید.

ز دست دیده و دل هر دو فریاد​

که هرچه دیده بیند، دل کند یاد

بسازم خنجری نیشش ز فولاد

زنم بر دیده تا دل گردد آزاد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مینا صبری
مینا صبری، تورلیدر ایرانگردی و چهانگردی

سالیان سال تصورات من از استان مرکزی شهری مذهبی با اقلیمی خشک و سرد بود، تا روزی که تصمیم گرفتم به این استان سفر کنم و از نزدیک جاذبه‌هاش رو ببینم.

اگر قصد داشته باشم سفرم به استان مرکزی‌رو در چند کلمه خلاصه کنم باید بگم: "سفر به سرزمین مفاخر ایران"

استان مرکزی زادگاه و مهد رشد مفاخر و مشاهیر بزرگ و تاریخ‌ساز در ایران است. هم در زمینه‌‌های عرفان و فلسفه و هم مذهبی، سیاسی، تاریخی، اجتماعی و علوم نوین دارای مراتب عالی‌ای در کشور و جهان هستند.

از جمله‌ی این مشاهیر و مفاخر می‌توان به افراد زیر نام برد:

میرزا محمد تقی خان امیرکبیر، میرزا ابوالقاسم فراهانی، آقا نورالدین عراقی، آقا ضیاالدین عراقی، حاج آقا محسن عراقی، آیت‌الله محمد علی اراکی، کربلایی کاظم ساروقی، علی‌اکبر خان فراهانی، دکتر حسین قریب، دکتر محمود حسابی و بسیاری از مفاخر دیگر ایران زمین.

سفر من با چند تن از اهالی سفر از اراک شروع شد، همراه با عده‌ای از مسئولین سازمان گردشگری این استان که حق مهمان‌نوازی‌رو بر ما تمام کردند.

طبق معمول سفرهای گذشته‌ام، اولین جاذبه‌ای رو که تو هر شهر دوست دارم ببینم بازار سنتی و تاریخی اون منطقه‌ست. پس میریم به سمت بازار اراک و قصه‌های ناگفته‌ و دور و درازش...

مجموعه‌ی تاریخی بازار اراک نمونه ارزشمندی از شهرسازی اوایل قرن 13ست. این بازار در زمان فتحعلی‌شاه قاجار (دومین شاه قاجار) توسط یوسف خان گرجی بنا شده. جالبه بدونید که شهر اراک حول محور بازار تاریخی که آخرین نسل از نوع خود در ایرانه بر مبنای اصول شطرنجی و به شکل مربع بنا شده. بازار تاریخی اراک دارای راستاترین گذرها در بین بازارهای ایرانی است. بام آن گنبدی بوده و با کاهگل پوشیده شده و در مرکز هر گنبد نورگیری تعبیه شده که کار تهویه و نوررسانی‌رو انجام میده. عمده‌ی حجره‌ها در راسته‌های بازار استقرار یافته و کارگاه‌های تولیدی، باراندازها، انبارها و بازارچه‌ها. طول این بازار حدود 750متره که یوسف خان گرجی این بازار رو به صورت چلیپاشکل بنا نموده...

حجره‌های قدیمی در بازار زیبای اراک
حجره‌های قدیمی در بازار زیبای اراک
موزه‌ای میان هیاهوی بازار
موزه‌ای میان هیاهوی بازار
راسته‌ی فرش فروش‌ها
راسته‌ی فرش فروش‌ها
معماری بی‌نظیر سقف بازار سنتی اراک
معماری بی‌نظیر سقف بازار سنتی اراک
حجره‌هایی با حال و هوای روزگار قدیم
حجره‌هایی با حال و هوای روزگار قدیم
کسب و کار مردم در بازار تبریز
کسب و کار مردم در بازار تبریز

به گذر سپهداری بازار که رسیدیم خانه‌ا‌ی تاریخی با بنایی زیبا نظرمو جلب کرد و بی‌اختیار به سمتش روونه شدم. اینجا خانه‌ی زیبای آقای حسن‌پوره که منزلشون‌رو وقف موزه کردن. این خانه بنایی‌ست درون‌گرا با یک حیاط مرکزی و تالارهای مختلف و گچبری‌های بی‌نظیر که در بافت تاریخی اراک و مجموعه بازار و به فاصله‌ی 5متری از گذر اصلی بازار قرار داره. از تالار خط و خطاطی بگیر تا سفال و شیشه و سرامیک، فرش وگلیمٰ، چوب، فلز و آثار حجمی که مارو میخکوب خودش کرده بود.

معماری قجری منزل آقای حسن‌پور
معماری قجری منزل آقای حسن‌پور
فرش‌بافی، یکی از کهن‌ترین هنرهای مردم استان مرکزی
فرش‌بافی، یکی از کهن‌ترین هنرهای مردم استان مرکزی
هنوز یه تعداد از کاشی‌های قجری ساختمان باقی مونده
هنوز یه تعداد از کاشی‌های قجری ساختمان باقی مونده

حمام چهار فصل که یکی از زیباترین آثار معماری دوره‌ی قاجار در اراکه مقصد بعدی ما بود... که این حمام در خیابان شهید بهشتی شهر اراکه. گچبری‌های لاجوردی زیبا همه‌رو به وجد آورده بود. این حمام بخش ویژه‌ی اقلیت‌های مذهبی‌ای داره که نسبت به حمام‌های دیگه متمایزش میکنه.

درگذشته رسم بر این بوده که زنان صبح‌ها و مردان شب‌ها از حمام استفاده می‌کردند اما نکته‌ی قابل توجه این حمام این بود که زنان و مردان و اقلیت‌های مذهبی هر کدام بخش‌های جداگانه‌ای داشتند که در هر ساعت از روز میتونستند ازش استفاده کنند.

همچنین در این حمام اسکلت زنی نگهداری میشه که در حالت جنین و به روش تدفین سردابه ای به خاک سپرده شده بوده و جسد متعلق به 7500 سال پیشه که در حوالی اراک پیدا شده و نشاندهنده‌ی قدمت بالای این شهره.

حمام چهار فصل اراک
حمام چهار فصل اراک
سقف زیبای حمام و کاشی‌کاری‌های بینظیرش
سقف زیبای حمام و کاشی‌کاری‌های بینظیرش
سربینه یا ورودی حمام چهار فصل اراک
سربینه یا ورودی حمام چهار فصل اراک

در میدان ارگ که یکی از مهمترین میادین اراک هست و هنوز هم اهمیت خودشو داره، منتظر بقیه‌ی مسافرا نشستم و چشم دوختم به این‌همه زیبایی و میرم به گذشته‌های دور... تاریخچه‌ی ساخت میدان ارگ به زمان تاسیس بافت تاریخی سلطان‌آباد برمیگرده. بافت تاریخی شهر اراک تو گذشته به قلعه‌ی سلطان‌آباد، شهر نو و عراق معروف بوده. ارگ حکومتی در اصل مرکز حکومتی شهر و محل سکونت حاکمان بوده. ناصرالدین شاه قاجار تو سفری که به عراق عجم داشته، تو این ارگ اقامت داشته و در کتاب سفرنامه‌ی خودش نوشته که از طبقه‌ی بالایی ارگ قادر بوده کل شهررو برانداز کنه. اما الان از اون ارگ به جز قسمتی از از بنای منزل سپهدار چیزی باقی نمونده...

از جاذبه‌های دیدنی دیگه‌ی اراک که من بدلیل محدودیت زمانی نتونستم ببینمشون‌رو بهتون معرفی می‌کنم که تو سفرتون به اراک از دستشون ندید:

تالاب کویری میقان که یک زیستگاه کلیدی برای درنا درمرکز کشور محسوب میشه.

چشمه چپقلی در 14 کیلومتری جنوب غربی جاده اراک-بروجرد در روستای رباط میل که آب سرد و سبکی داره و برای دفع سنگ کلیه بسیار موثره.

غار آسیلی در غرب انجدان، غار میلانون، غار سوله خونزا در جنوب شرقی اراک بین قره کهریز کزاز، غار کبوتر در دره‌ی مقابل غار آسیلی‌ست که پر از کبوتر چاهی‌ست، غار سفیدخانی در 18کیلومتری جنوب غربی شهر اراک در کوه سفیدخانی و غار طاق‌رچه و گیوه کش در شرق روستای انجدان.

مقبره‌ی آقانورالدین عراقی، کلیسای مسروپ مقدس، کاروانسرای شاه عباسی، مدرسه‌ی سپهداری، قلعه تاریخی ابراهیم‌آباد و امامزاده چهل دخترون از دیگر جاذبه‌های دیدنی اراک هست.

به سمت تفرش حرکت می‌کنیم. جاده‌ی زیبا و پرپیچ و خمش همه‌‌ی مسافرارو به سمت پنجره‌ها کشونده. میانه‌ی راه در بلندترین قسمت جاده که معروف به گردنه‌ی نقره‌کمر هست توقف کردیم و از نمای زیبای شهر تفرش‌ از بالا لذت بردیم.

نمای شهر زیبای تفرش از گردنه‌ی نقره کمر
نمای شهر زیبای تفرش از گردنه‌ی نقره کمر

منطقه‌ی تفرش از لحاظ تاریخی با منطقه‌ی آشتیان پیوستگی داره. قدمت شهر تفرش به قبل از اسلام می‌رسه. درباره‌ی وجه تسمیه‌ی این شهر اومده که تفرش در اصل گبرش بوده و این توجیه شاید به این خاطره که در سده‌های قبل و حتی صدر اسلام گبرها یا زردشتیها تو این جلگه و نقاط مجاورش مثل فراهان و آشتیان سکونت داشتند.

اولین بازدید ما از شهر تفرش،‌مقبره‌ی دکتر محمود حسابی هست. مکانی پر از آرامش و سکوت. این حس‌ آرامش‌رو قبلتر تو بازدیدی که از خونه‌ی دکتر حسابی در تهران داشتم تجربه کرده بودم. دور تا دور داخل مقبره با گچبری‌های زیبا و رنگی تزئین شده و سنگ مرمری که یادنامه‌ی پروفسور حسابی‌ و زندگینامه‌ی ایشون‌ هست بر روی دیوار نصب شده. و همچنین تابوتی که دکتر حسابی‌رو داخل اون قرار داده بودند.

یادنامه‌ی پروفسور مرحوم حسابی
یادنامه‌ی پروفسور مرحوم حسابی
مقبره‌ی دنج و زیبای دکتر حسابی
مقبره‌ی دنج و زیبای دکتر حسابی
میدان شاهپور در زمان پروفسور حسابی
میدان شاهپور در زمان پروفسور حسابی

خبردار شدیم که در روستای نقوسان که در نزدیکی شهر تفرش قرار داره خانومی اقدام به تاسیس اقامتگاه بومگردی در این روستا کردند. پس راهی این روستا شدیم. گفته می‌شه که شغل اهالی این روستا قبلا ناقوس‌سازی بوده و به همین دلیل نام این روستارو نقوسان گذاشتند. از خانه‌های کاهگلی و کوچه پس کوچه‌های خاکی گذشتیم تا انتهای روستا به اقامتگاه بومگردی نقوسان رسیدیم...

فضایی بود پر از صمیمت و مهمان‌نوازی به سبک اهالی روستا.

تنور داغ بود و بوی نون تازه همه جا پیچیده بود. پارچه‌ی سفیدی پهن شد و نان داغ، فطیر، شهد توت، کره‌ی محلی  و دمنوش‌های معطر بر اون چیده شد. مشغول لذت بردن از این طعم‌های بی‌نظیر بودیم که کاسه‌های روحی آبدوغ خیار به سفره اضافه شد و بزم مارو تکمیل کرد...

اقامتگاه روستای نقوسان هنوز تکمیل و آماده‌ی اسکان مسافر نشده بود، اما از هدف‌هاشون گفتند و برنامه‌ریزی‌‌های جالبی که برای اقامتگاه داشتند.

بفرمایید آبدوغ خیار
بفرمایید آبدوغ خیار
تنور خانه 
تنور خانه 
اهالی روستا 
اهالی روستا 
قبرستون قدیمی روستا
قبرستون قدیمی روستا
روستایی مجهز به دوربین مدار بسته
روستایی مجهز به دوربین مدار بسته
حیاط‌های قدیمی که حس و حال فوق‌العاده‌ای داشت
حیاط‌های قدیمی که حس و حال فوق‌العاده‌ای داشت

موزه‌ی مردم شناسی تفرش که خانه‌ی تاریخی میرشکرایی بود رو بازدید کردیم و به سمت تکیه‌ی تاریخی زاغرم حرکت کردیم.

این تکیه یکی از قدیمی‌ترین تکیه‌های کشوره که در عصر قاجار بنا شده و شیوه‌ی مقرنس‌کاری اون شبیه دوران صفوی‌ست. قدیمی‌ترین بخش تکیه‌ی زاغرم، ایوان ورودی ضلع جنوب شرقی‌ست که متعلق به دوره‌ی قاجاره.

آئین باران‌خواهی یکی از قدیمی‌ترین آیین‌های این خطه‌ست
آئین باران‌خواهی یکی از قدیمی‌ترین آیین‌های این خطه‌ست
سفرنامه‌ای از استان مرکزی خود بنویسید؟
سفرنامه‌ای از استان مرکزی خود بنویسید؟

پیش به سوی تکیه زاغرم

مقرنس‌کاری‌های زیبای مسجد
مقرنس‌کاری‌های زیبای مسجد


روزسختی داشتیم، خسته‌ایم و هوا تاریک شده اما فرصت کمه و نمیتونیم ازکنارهیچکدوم از این زیبایی‌ها بگذریم بدون اینکه نبینیمشون و از تاریخشون نشنویم.

وارد محله‌‌ی ششناو میشیم و اولین صدایی که می‌شنویم سکوت است و صدای آب روان که از کنار درخت هزار ساله‌ای عبور می‌کرد و تمام محله‌ را سیراب می‌کرد.

کنارچشمه، مسجد جامع تاریخی ششناو هست که معماری آجری مناره‌ی آن متعلق به قرن پنجم هجری و اوایل عهد سلجوقیان‌ست. وسط مسجد صفه‌‌ای قرار داره که نمایش تعزیه بر روی اون اجرا میشه.

مزار یکی از صحابه‌ی امام حسن عسگری که تو قرن ششم هجری به خاک سپرده شده هم در این مسجد قرار داره. قدیمی‌ترین و شاخص‌ترین بنای مسجد، معماری آجری مناره اون هست که متقلق به قرن پنجم هجری و اوایل عهد سلجوقیان هست. مناره دارای پلکانی مارپیچ هست و جدار اون تماما" از آجر ساخته شده. تنها تزئین مناره کتیبه‌ی آجری بر فراز اون هست که به خط کوفی نوشته شده و متاسفانه جز کلمه‌ی "لااله الاالله" چیزی در کتیبه باقی نمونده و بقیه‌ی حروف از بین رفته.

سن تعزیه‌ی مسجد ششناو
سن تعزیه‌ی مسجد ششناو

مسجد جامع ششناو

این جوی آب از وسط کل محوطه‌ی شهر رد می‌شه.
این جوی آب از وسط کل محوطه‌ی شهر رد می‌شه.

در محله‌ی فم تفرش، نزدیک به تکیه‌ی زاغرم، آب انباری وجود داره به نام بلور مربوط به دوره‌ی قاجار. ناصرالدین شاه قاجار این لقب‌رو به میرزاحسین که وزیر جبه‌خانه و قورخانه بود، بدلیل سیه‌چردگی چهره‌ش داده بود و این بنا برای تامین آب اهالی محل به ویژه در فصل تابستون بوده. آب انبار بلورمربوط به قرن سیزدهم هجری قمری‌ست و بانی بنا میرزاابوالقاسم بلور بوده و فضای داخلی آب‌انبار امروزه به رستوران بلور تبدیل شده.

شام خوردن در فضایی که روزگاری نقش آب انبار‌رو داشته حس جالبی داشت.

 

بر پشت‌بام آب‌انبار
بر پشت‌بام آب‌انبار
سفرنامه‌ای از استان مرکزی خود بنویسید؟

از جاذبه‌های دیدنی دیگه‌ی تفرش که نباید از دستشون داد میشه به چشمه آب معدنی گراو بین دو روستای کبوران و طراران، غار علی خورنده، سد کشه، روستای سرآبادان، روستای جلایر، خانه ضیایی، تکیه روستای طاد، موزه‌ی فرهنگ و هنر استاد نصیراشاره کرد.

شبانه به سمت آشتیان حرکت کردیم و شب رو در اقامتگاه اساتید دانشگاه گذروندیم. هفت صبح اهالی مهمان‌نواز آشتیان به همراه فرماندار و مسئول میراث فرهنگی به استقبالمون اومدند وچه مردمان بی‌نظیری داره این خطه از ایران عزیزمون.

لباس‌های محلی دخترکان 
لباس‌های محلی دخترکان 
مهمان‌نوازی به سبک مردم دوست‌داشتنی آشتیان
مهمان‌نوازی به سبک مردم دوست‌داشتنی آشتیان

بازدید آشتیان‌رو از قلعه‌ی مستوفی و منزل میرزا حسن آشتیانی شروع کردیم. بنای خانه دروسط کوچه‌ی شهید حسینی قرار گرفته و شامل حیاط، شبستان، طبقه‌ی همکف و طبقه‌ی اول است، متعلق به دوره‌ی قاجاره و از مصالحی مثل سنگ، آجر، خشت و چوب ساخته شده. به سمت بازار تاریخی آشتیان مسیرمون‌رو ادامه میدیم.

بوی ادویه از ابتدای بازارهوش از سر همه می‌بره. بازار سرپوشیده بود و مغازه‌ها پر بود از صابون‌های مخصوص آشتیان، لنگ، سفیدآب و سبزی‌های کوهی...

پیرمردهایی‌رو میدیدیم که جلوی در دکانشون نشسته بودند و مارو دعوت می‌کردن به بازدید و خرید کردن از سوغات مخصوص آشتیان. صابون محلی، گردو و بادام و فتیر محلی به نام "فرصه".

سفرنامه‌ای از استان مرکزی خود بنویسید؟
کسب وکار مردم 
کسب وکار مردم 
ورودی بازار
ورودی بازار
فرش‌فروش‌ها
فرش‌فروش‌ها

در بافت قدیمی شهر از اواسط محله‌ی بازار وارد دالانی می‌شویم که موزه خانه‌ی میرزا هدایت‌اله وزیر که وزیر دفتر ناصرالدین شاه قاجار بوده‌ست و البته روزگاری منزل پدر دکتر مصدق نیز بوده و امروزه به موزه‌ی آشتیان تبدیل شده. میرزا هدایت الله وزیر در زمینه‌ی ادب، شعر، فلسفه و کلام سرآمد زمان بود.

پنجره‌های رنگی مقرنس‌کاری شده، و حیاط و ایوان از زیبایی‌های این خانه‌ بود.

دکتر مصدق
دکتر مصدق
شناسنامه‌های باطل شده
شناسنامه‌های باطل شده
سفرنامه‌ای از استان مرکزی خود بنویسید؟
گیوه‌های معروف آشتیان
گیوه‌های معروف آشتیان
پنجره‌های رنگی و زیبای خانه
پنجره‌های رنگی و زیبای خانه
حیاط خانه
حیاط خانه

به فاصله‌ی نزدیکی از خانه‌ی هدایت‌اله وزیر دفتر، خانه‌ی معمتدالایاله از رجال سیاسی دوره‌ی قاجار قرار داره. این بنا دارای سر در ورودی، هشتی، فضاهای مسکونی، خدماتی و آب انبار در اطراف حیاط هست که این خانه هم متعلق به دوره‌ی قاجاره.

سر در ورودی و زیبای خانه‌ی معتمدالایاله مارو در ابتدای مسیر متوقف کرد و شروع کردیم به عکاسی کردن.

از دالون کوتاهی گذشتیم و وارد حیاط باصفای خانه شدیم. خانم‌های محلی به استقبالمون اومده بودن و بساط چای ذغالی و انواع دمنوش‌های خوش‌عطر و خوش‌طعم رو کنار حوض‌ به راه کرده بودن. تو هرکدوم از اتاق‌های این خونه شور زندگی جاری بود. تو یه اتاق خانوم‌‌های محل صنایع دستی‌شون رو میفروختن، تو یه اتاق مسافرا استراحت می‌کردن و از منظره‌ی حیاط‌‌ لذت می‌بردند، تو یه اتاق با آش قره‌قوروت ازمون پذیرایی شد، تو حیاط خونه دهل و سرنا نواخته می‌شد و رقص محلی و پذیرایی با دمنوش گل کوهی و آویشن و گل‌گاوزبون تو استکان‌های کمرباریک.

خستگی از تنمون در شد...

سماورهای قدیم و نوستالژی‌های هممون
سماورهای قدیم و نوستالژی‌های هممون

 

حیاط زیبای خانه
حیاط زیبای خانه
دالون‌های تودرتو
دالون‌های تودرتو
اجرای رقص محلی
اجرای رقص محلی
آش قره قروت
آش قره قروت

صنعت صابون‌سازی یکی از صنایع مهم آشتیان‌ست و کارگاه‌های صابون‌سازی یکی از جاذبه‌های مهم اقتصاد سنتی این شهرستان محسوب می‌شه. پس میریم به اطراف آشتیان برای بازدید از یکی از این کارخانه‌های صابون‌سازی.

از داخل کارگاه حرارت میزد بیرون و پسر جوونی بالای دیگ‌ها ایستاده بود و مخلوط روغن و پی گوسفند رو هم می‌زد و به ظرف کناریش منتقل می‌کرد و شرشر عرق می‌ریخت. و همینطور از مراحل تهیه‌ی صابون واسمون تعریف می‌کرد و با روی گشاده به سوالای ما جواب می‌داد.

انواع صابون‌ها از زردچوبه بگیر تا صدر و سنتی و کتیرا به ردیف چیده شده بودند در انتظار خشک شدن زیر نور آفتاب...

در اون گرمای تابستون، کنار کوره‌های صابون‌پزی واقعا کار سخت و طاقت‌فرسایی بود.

صابون‌های زردچوبه
صابون‌های زردچوبه
صابون‌ها در انتظار خشک شدن زیر نور آفتاب
صابون‌ها در انتظار خشک شدن زیر نور آفتاب
کوره‌های داغ صابون‌پزی
کوره‌های داغ صابون‌پزی

آخرین مقصد ما روستای گرکانه، به شوق قدم زدن تو کوچه باغ‌های این روستا و مهم‌تر از همه بازدید از خانه‌ی تاریخی دکتر عبدالعظیم قریب که مربوط به دوره‌ی قاجاره راهی گرکان می‌شیم.

طبیعت زیبای گرکان
طبیعت زیبای گرکان
کوچه باغ‌های روستا
کوچه باغ‌های روستا

ابتدای ورودی خانه پله‌های مارپیچی بود که به شاه‌نشین می‌رسید، هاج و واج مبهوت گچبری‌های زیبای سقف بودم. تصاویر شکار شیر و بز و گل و گیاه و نقش‌های اسلیمی. دنیایی از رنگ بود و زیبایی...

پنجره‌های دور شاه‌نشین به سمت روستا و حیاط خانه باز می‌شد و نمای فوق‌العاده‌ای داشت. دورتادور حیاط خانه اتاق‌های تو در تویی بود که هرکدام به اتاق کناریش راه داشت و تورو وارد فضاهای جدیدتری می‌کرد. این خونه معماری بسیار زیبایی داشت و ساعت‌ها من‌رو جذب خودش کرد.

در این خانه بزرگانی مثل دکتر محمد قریب، دکتر عبدالعظیم قریب، دکتر عبدالکریم قریب و میرزا محمد حسین قریب ملقب به شمس‌العلما زندگی و تحصیلات عالیه کردند و باعث افتخار ایران و ایرانیان شدند.

شاه‌نشین منزل دکتر قریب
شاه‌نشین منزل دکتر قریب
درب‌هایی رو به روستا
درب‌هایی رو به روستا
نقش شکار بر سقف خانه
نقش شکار بر سقف خانه
اتاق‌های تودرتوی خانه
اتاق‌های تودرتوی خانه

همینطور که تو کوچه پس کوچه‌های گرکان در حال قدم زدن بودیم به تکیه‌ی بزرگ گرکان رسیدیم. دیدن تکیه‌های زیاد در هر روستا برای من و بقیه‌ی مسافرا عجیب بود. بناهایی با قدمت بالا و معماری‌های بی‌نظیر. بعد از پرس ‌و ‌جو متوجه شدیم که ساخت این تکیه‌ها بدلیل مراسم تعزیه‌ای ست که دراین استان قدمت دیرینه داره. در گرکان بیش از صد ساله که تعزیه همچنان پابرجاست و شور و حال خاصی داره. مردم بسیاری از نقاط مختلف استان وکشور به خصوص از تهران برای دیدن تعزیه به گرکان می‌آن.

این تکیه در زمان قاجار به همت دختری ساخته شد و شیروانی حسینیه در سال 1343 هجری شمسی به دست "حاجی محمد علی فرزند حاجی زین‌العابدین شکوری" تموم شد. قبل از اون حسینه مسقف نبوده، در وسط حسینیه سکویی بزرگ وجود داره که مخصوص تعزیه‌خونی هست. در هر روز و مناسبت خاص نسخه‌های مربوط به همون مناسبت موجود است.

جالب‌تر اینکه مراسم تعزیه‌ی گرکان به عنوان میراث معنوی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده.

تکیه‌ی گرکان
تکیه‌ی گرکان

تکیه‌ی روستای فرمهین آخرین مقصد ما در این سفر بود که مربوط به دوره‌ی قاجار است و به ثبت ملی رسیده. این تکیه به کمک اهالی روستا به موزه‌ی مردم شناسی تبدیل شده تا تاریخ روستای فرمهین‌رو زنده نگهدارند.

سفرنامه‌ای از استان مرکزی خود بنویسید؟
موزه‌ی مردم شناسی فرمهین
موزه‌ی مردم شناسی فرمهین

به سمت اراک برمیگردیم و سفرم به پایان می‌رسه. اما هنوز خیلی از دیدنی‌های دیگه‌ی این منطقه‌رو ندیدم و قطعا" دوباره برمی‌گردم.

این سفر به من یادآوری کرد که از تمام پتانسیل‌های جوامع بومی برای جذب گردشگر میشه استفاده کرد و چقدر زیادن مناطق زیبا و فراموش‌شده‌ای که باید بهشون سر زد وبه همگان معرفی کرد...

سفرنامه‌ای از استان مرکزی خود بنویسید؟

 

رسیدیم به آخرش!